<p style="text-align: justify;" dir="rtl"><span style="font-size: small; font-family: tahoma,arial,helvetica,sans-serif;"><span style="font-size: medium; font-family: Yekan;">استان یزد از سرزمینهای کهن و تاریخی ایران زمین است . در بعضی از منابع بنای اولیه برخی از شهرهای این استان چون (میبد) را به سلیمان پیغمبر ، (یزد) را به ضحاک و اسکندر مقدونی و (ابرکوه) را به ابراهیم پیغمبر نسبت داده اند . این بیانگر قدمت و دیرینگی پیشینیه تاریخی و Ùرهنگی سرزمین و مردم این دیار است . مجموعه آثار باستانی پراکنده موجود در این استان نیز به سهم خود گویای این پیشینه تاریخی است . <br /> آثاری چون دست اÙزارهای سنگی بدست آمده از دره های شیرکوه ، نگاره های روی تخت سنگ کوه ارنان ، تکه سÙالهای منقوش نارین قلعه میبد &ndash; متعلق به دوره ایلامی ، غارهای استان و آثار معماری و شهر سازی باستانی و ... نشان می دهد مدنیت یزد ، در چهار کانون باستانی (مهریز و Ùهرج) ، (یزد) ، (رستاق و میبد) و (اردکان) متمرکز بود . پژوهشگران این منطقه را که در مسیر شاهراه های باستانی (ری &ndash; کرمان) و (پارس &ndash; خراسان) قرار داشت ، جزء سرزمینهای دور دست مادها شمرده اند . <br />سلسله ها و حکامی که بر یزد حکومت کردند عبارتند از : قباد انوشیروان ، یزدگرد اول ، ساسانیان ، آل کاپویه ، اتابکان ، مغولان ، آل مظÙر ، تیموریان ، صÙویان ، اÙشاریان و قاجاریه . استان&zwnj; يزد با 120000 كيلومتر مربع&zwnj; وسعت&zwnj; در مركز ايران&zwnj; قرار دارد و براساس&zwnj; آخرين&zwnj; تقسيمات&zwnj; كشوري&zwnj; ، داراي&zwnj; هÙت&zwnj; شهرستان&zwnj; به&zwnj; نام&zwnj;هاي&zwnj; ابركوه &zwnj;، اردكان&zwnj; ، باÙق&zwnj; ، تÙت &zwnj;، مهريز ، ميبد و يزد است &zwnj;. استان&zwnj; يزد در سال&zwnj; 1375حدود 800000 نÙر جمعيت&zwnj; داشته&zwnj; است &zwnj;. <br /> از اين&zwnj; تعداد 15/75 درصد در نقاط&zwnj; شهري&zwnj; و 85/24 درصد در نقاط &zwnj;روستايي&zwnj; ساكن&zwnj; بوده&zwnj;اند . شهر يزد پرجمعيت&zwnj;ترين&zwnj; شهر و مركز سياسي&zwnj; - اداري&zwnj; استان&zwnj; يزد است &zwnj;. استان&zwnj; يزد در قلمرو سلسله&zwnj; جبال&zwnj; مركزي&zwnj; ايران&zwnj; واقع&zwnj; شده&zwnj; و از پستي&zwnj; و بلندي&zwnj; و چاله&zwnj;ها و كÙه&zwnj;هاي&zwnj; كويري &zwnj;متعددي&zwnj; تشكيل&zwnj; شده&zwnj; است &zwnj;. اين&zwnj; ناهمواري&zwnj;ها مشتمل&zwnj; بر تپه&zwnj;هاي&zwnj; پاي&zwnj; كوهي &zwnj;، دشت&zwnj;ها ، بيابان&zwnj;ها ، نواحي&zwnj; كويري&zwnj; و تپه&zwnj;هاي&zwnj; ماسه&zwnj;اي&zwnj; است &zwnj;. <br />در استان&zwnj; دو رشته&zwnj; كوه&zwnj; متمايز از هم&zwnj; وجود دارد . اولي&zwnj; بخشي&zwnj; از كوههايي&zwnj; است&zwnj; كه&zwnj; در جهت &zwnj;شمال&zwnj; غربي&zwnj; - جنوب&zwnj; شرقي&zwnj; از مركز ايران&zwnj; عبور مي&zwnj;كنند و به&zwnj; كوههاي&zwnj; مركزي&zwnj; ايران&zwnj; معروÙ&zwnj; هستند . دومي&zwnj; شامل &zwnj;رشته&zwnj; كوههايي&zwnj; است&zwnj; كه&zwnj; در مناطق&zwnj; مركزي &zwnj;، شمالي&zwnj; و شرقي&zwnj; استان&zwnj; قرار دارند . رشته&zwnj; شيركوه&zwnj; كه&zwnj; مانند ديواري &zwnj;قسمت&zwnj;هاي&zwnj; مركزي&zwnj; استان&zwnj; را از بخش&zwnj; غربي&zwnj; آن&zwnj; (چاله&zwnj; ابرقو) جدا مي&zwnj;كند ، همواره&zwnj; از برÙ&zwnj; و يخ&zwnj; پوشيده&zwnj; شده&zwnj; و در تامين&zwnj; آب&zwnj; شهرهاي&zwnj; يزد ، تÙت&zwnj; و مهريز نقش&zwnj; مهم&zwnj; و اساسي&zwnj; دارد . <br /> جمعیت استان یزد در حال حاضر بالغ بر 890000 نÙر است که 1/4 درصد از جمعیت کل کشور را به خود اختصاص می دهد . از کل جمعیت استان 78 درصد را جمعیت شهری و 22 درصد را جمعیت روستائی تشکیل می دهد . به دلیل وجود بیابانها و کویرهای وسیع تراکم جمعیت در سطح استان کم است . سرزمين&zwnj; يزد جلوه&zwnj;هايي&zwnj; از باشكوه&zwnj;ترين&zwnj; و درخشانترين&zwnj; ميراث&zwnj; Ùرهنگي&zwnj; و تمدن&zwnj; كهن&zwnj; ادوار مختلÙ&zwnj; تاريخي&zwnj; ايران&zwnj; را در خود جاي&zwnj; داده&zwnj; است &zwnj;. تاريخ&zwnj; سكونت&zwnj; انسان&zwnj; در اين&zwnj; خطه&zwnj; از هزاره&zwnj; سوم&zwnj; پيش&zwnj; از ميلاد Ùراتر رÙته&zwnj; است &zwnj;، به&zwnj; طوري&zwnj; كه&zwnj; در عهد پيشداديان&zwnj; طوايÙ&zwnj; در حال&zwnj; كوچ&zwnj; از بلخ&zwnj; به&zwnj; پارس &zwnj;، اين&zwnj; سرزمين&zwnj; را يزدان &zwnj;، ناميدند و از آن&zwnj; زمان&zwnj; به&zwnj; بعد يزد محل&zwnj; عبادت&zwnj; شد . <br />از مهم&zwnj;ترين&zwnj; مراكز اسكان&zwnj; اوليه&zwnj; اين&zwnj; سرزمين&zwnj; به&zwnj; مهرپادين &zwnj;(مهريز) Ùهرشان &zwnj;، پهره&zwnj; (Ùهرج&zwnj;) ، خورميش &zwnj;، ادر (اردكان&zwnj;) ، شواز ، قلاع&zwnj; موبدان&zwnj; (ميبد) ، طرنج &zwnj;، عقدا و اشكذر مي&zwnj;توان&zwnj; اشاره&zwnj; كرد . شهر يزد به&zwnj; عنوان&zwnj; محلي&zwnj; پاك&zwnj; و مقدس&zwnj; در رأس&zwnj; تمام&zwnj; آبادي&zwnj;هاي&zwnj; مزبور قرار داشته&zwnj; است &zwnj;. دره&zwnj;هاي&zwnj; سرسبز و مناطق&zwnj; ييلاقي &zwnj;، چشمه&zwnj; سارها ، ارتÙاعات&zwnj; و قله&zwnj;ها ، غارها ، حيات&zwnj; وحش&zwnj; و شكارگاهها و به &zwnj;ويژه&zwnj; جاذبه&zwnj;هاي&zwnj; كويري&zwnj; از خصوصيات&zwnj; جالب&zwnj; توجه&zwnj; طبيعت&zwnj; يزد است&zwnj; كه&zwnj; برخي&zwnj; از آنها جزء تÙرجگاههاي&zwnj; مهم&zwnj; مردم&zwnj; استان&zwnj; به&zwnj; شمار مي&zwnj;آيد . <br /> استان&zwnj; يزد از لحاظ&zwnj; كنش&zwnj;هاي&zwnj; Ùرهنگي&zwnj; نيز جالب&zwnj; توجه&zwnj; است &zwnj;. اين&zwnj; منطقه&zwnj; از لحاظ&zwnj; رÙتارهاي&zwnj; Ùرهنگي&zwnj; مردم&zwnj; كانون&zwnj; گوناگوني&zwnj;هاست&zwnj; و در اين&zwnj; بين&zwnj; خصوصيات&zwnj; Ùرهنگي&zwnj; زرتشتيان&zwnj; از پيشينه&zwnj; تاريخي&zwnj; درخشاني&zwnj; برخوردار است &zwnj;. زرتشتيان&zwnj; طبق&zwnj; آئين&zwnj; زرتشت&zwnj; مراسم&zwnj; ويژه&zwnj;اي&zwnj; را در روزهاي&zwnj; معيني&zwnj; از سال&zwnj; برگزار مي&zwnj;كنند كه&zwnj; از ديدگاه&zwnj; جهانگردي &zwnj;براي&zwnj; اÙراد مسلمان&zwnj; و پيروان&zwnj; ساير اديان&zwnj; جالب&zwnj; توجه&zwnj; و ديدني&zwnj; است &zwnj;. نژاد مردم استان یزد از نژاد آریادی و ایرانی هستند و به علت موقعیت جغراÙیائی ویژه این استان ، از آمیختن با نژادهای غیر ایرانی تا اندازه ای مصون مانده اند . <br />در روزگار باستان و آغاز مدنیت و آبادی در این سامان نژادهای دیگری در این ناحیه می زیستند و با نژادهای اصلی آن درآمیختند . این آمیزش بی گمان بعدها در سرگذشت اجتماعی ، Ùرهنگی و حتی ترکیب نژادی مهاجران تازه رسیده آریائی نیز تأثیر بسیار داشته است . در نیمه هزاره دوم پیش از میلاد آریائی ها به Ùلات مرکزی ایران از جمله منطقه یزد که در دل این Ùلات قرار دارد ، روی آوردند . در دوره های بعد نیز ، گروه های عرب ، ترک ، مسیحی و کلیمی به این منطقه آمدند . <br /> در سده اخیر نیز اعراب مهاجر به این استان آمده و در آن ساکن شدند . مردم استان یزد به زبان Ùارسی رایج ، با پاره ای ویژگی های گویشی سخن می گویند . برخی ویژگیهای گویشی در میان شهرستانهای این استان محسوس است . زبان شناسان نیم زبانهای جدید ایرانی را به دو دسته باختری و خاوری تقسیم کرده اند . لهجه یزدی جزء نیم زبانهای مرکزی دسته باختری است که در بخش باختری Ùلات ایران ، تا حدود مرزهای ایران رواج دارد . <br />در بیشتر نیم زبانهای مرکزی از جمله لهجه شیرین یزدی اثر آمیختگی کمتری با زبان عربی دیده میشود . زرتشتیان یزد به زبان نیاکان خویش ، زبان Ùارسی دری سخن می گویند . زبان زرتشتیان یزد به دلیل پاره ای عوامل اجتماعی ، Ùرهنگی و اقتصادی آمیختگی بسیار با زبان Ùارسی پیدا کرده ، به طوری که آهنگ ناتوان شدن و حتی Ùراموش شدن آن روز به روز تندتر میشود . مذهب پیش از ورود مسلمانان به ایران ، مردم استان یزد نیز مانند مردم سایر نقاط ایران زرتشتی بودند . <br /> با انقراض حکومت ساسانیان در نیمه نخست سده اول ه . ق مردم بیشتر نقاط ایران از جمله استان یزد نیز به دین اسلام گرویدند ؛ ولی برخی از آنان با پرداخت جزیه ، آیین خود را حÙظ کردند و زرتشتی باقی ماندند . قریب به اتÙاق مردم استان یزد ، مسلمان و پیرو شیعه جعÙری هستند . <br />استان&zwnj; يزد به&zwnj; دو علت&zwnj; اساسي&zwnj; خشك&zwnj; است &zwnj;. اول&zwnj; آنكه&zwnj; بر روي&zwnj; كمربند خشك&zwnj; جهاني&zwnj; واقع&zwnj; شده&zwnj; و ديگر آنكه&zwnj; از درياهاي&zwnj; آزاد عمان&zwnj; و خليج&zwnj;Ùارس&zwnj; و درياچه&zwnj;هاي&zwnj; داخلي&zwnj; و بادهاي&zwnj; رطوبت&zwnj;زاي&zwnj; دريايي&zwnj; بسيار دور است &zwnj;. عامل&zwnj; مهم&zwnj; اعتدال&zwnj; نسبي&zwnj; آب&zwnj; و هواي&zwnj; يزد كه&zwnj; قابليت&zwnj; زيست&zwnj; نسبتاً مناسبي&zwnj; به&zwnj; آن&zwnj; بخشيده&zwnj; است &zwnj;، ارتÙاعات &zwnj;مهمي&zwnj; است&zwnj; كه&zwnj; در اطراÙ&zwnj; آن&zwnj; پديد آمده&zwnj; و به&zwnj; طور موضعي&zwnj; در بهبودي&zwnj; هواي&zwnj; استان&zwnj; اثر مي&zwnj;گذارند و لذا مناطقي&zwnj; با ارتÙاع&zwnj; بيش&zwnj; از 2500 متر از اعتدال&zwnj; و رطوبت&zwnj; نسبي&zwnj; بيشتري&zwnj; برخوردار هستند . <br /> متوسط&zwnj; دماي&zwnj; هواي&zwnj; استان&zwnj; 9/18 درجه&zwnj; سانتي&zwnj;گراد است &zwnj;. حداكثر مطلق&zwnj; دما در تيرماه&zwnj; برابر 43 و حداقل&zwnj; آن&zwnj; در دي&zwnj;ماه&zwnj; برابر 2/7 درجه&zwnj; سانتي&zwnj;گراد مي&zwnj;باشند . به&zwnj; استثناي&zwnj; منطقه&zwnj; كوهستاني &zwnj;شيركوه&zwnj; ، ساير نقاط&zwnj; استان&zwnj; يزد اقليم&zwnj; گرم&zwnj; و خشك&zwnj; و بياباني&zwnj; دارد كه&zwnj; از غرب&zwnj; و جنوب&zwnj; غربي&zwnj; به&zwnj; طرÙ&zwnj; شمال&zwnj; شرقي&zwnj; و شرق&zwnj; خشك&zwnj;تر مي&zwnj;شود .</span></span></p>