<p style="text-align: justify;" dir="rtl"><span style="font-size: medium; font-family: Yekan;">آسیاب&zwnj;های آبی دزÙول یکی از آثار ارزشمند تاریخی شهرستان دزÙول به شمار می&zwnj;روند و به شماره 3984 در ردیÙ آثار ملی کشور به ثبت رسیده است . این آسیاب&zwnj;ها دارای مالکیت خصوصی بوده که به آسیابان به اصطلاح محلی لÙوینه می&zwnj;گÙتند . تعداد آسیاب&zwnj;ها در دوره&zwnj; صÙویه حدود 50 تا 60 عدد بود که بخشی از آنها در اثر سیلاب&zwnj;های Ùصلی تخریب شدند . آسیاب&zwnj;های آبی دزÙول در بخش&zwnj;های مختلÙ رودخانه دز قرار دارند . بخشی از آنها به Ùاصله حدود 800 متر از سد تنظیمی (دزÙول) و در جنوب تÙریحگاه ساحلی دز ، بخشی در زیر پل جدید (دوم) دزÙول و بخشی دیگر نیز در کنار پل قدیم این شهرستان ساخته شده&zwnj;اند .<br /> پیشینه تاریخی آسیابهای آبی دزÙول در ارتباط با پل قدیم (دزÙول) بوده که به دوره ساسانیان باز می گردد اما عمده آثار موجود از آسیاب&zwnj;ها که در سه بخش از رودخانه موجود است به دوره تاریخی صÙویه و قاجاریه باز می گردد . این سازه&zwnj;ها از مصالحی چون قلوه سنگ رودخانه ایی ، آجر و با ملات ساروج ساخته شده اند . شکل معماری آسیاب&zwnj;ها برگرÙته از سبک معماری بومی شهرستان دزÙول بوده و به صورت یک مجموعه به هم پیوسته ساخته شده و به هم مربط هستند .<br /> نوع ساخت سازه آسیاب&zwnj;ها : پایه این آسیاب&zwnj;ها از ملات گچ ، خاکستر و آجرها در سه ردیÙ ساخته شده&zwnj;اند و در قسمت&zwnj;هایی از سنگ ساخته می&zwnj;شود . دیوارها نیز از آجر و سنگ قلوه رودخانه و ملات ساروج که نوعی آهک&zwnj; بندی بوده پوشیده شده است . نحوه کنار هم قرارگیری آسیاب&zwnj;ها به شکلی است که در گذشته حالت سد مانند داشته تا آب را به جای مورد نظر هدایت کنند . این سیستم ، سیستم پیشرÙته ساسانی بوده است که قسمت اول رودخانه را قطع می&zwnj;کند . این سازه&zwnj;ها پل بند یا دَمبÙرÙج نام دارند . ارتÙاع درون اتاقک این آسیاب&zwnj;ها تا کÙ رودخانه حدود چهار متر است و حالت تقارن دارند . آسياب&zwnj;ها با نماي كشتي مانند ساخته شده&zwnj;اند ؛ اين نوع معماري براي تنظيم Ùشار آب و يا تشديد آن بوده است .<br /> قدمت و تغییرات : رومن گیرشمن در کتاب هنر انسان این سیستم را قدیمی&zwnj;ترین سیستم&zwnj;های آبیاری جهان در دوره باستان معرÙی کرده و قدمت آن را در حدود 1400 تا 1500 سال عنوان می&zwnj;کند که پژوهش&zwnj;های جدید این قدمت را تایید می&zwnj;کنند . هم &zwnj;چنین در وسط رودخانه بر یکی از دهانه&zwnj;ها آثار طاق عظیمی است که شبیه ایوان&zwnj;های ساسانی بوده و با توجه به علاقه شاهان ساسانی می&zwnj;توان آن را باقیمانده جایگاه سردار و یا محتشمی در گذشته در نظر گرÙت . این سازه&zwnj;ها پل&zwnj;بند عظیمی هستند که بعدها با تغییراتی در قسمت&zwnj;های آن به آسیاب تبدیل شد . با توجه به طول زمان تغییراتی توسط سیلاب&zwnj;ها و عوامل انسانی رخ داده در آنها آخرین تغییرات را می&zwnj;توان در زمان صÙویه با تکامل سیر تولید آجر و تغییر در ابعاد آن به اندازه 18.۵ در 18.۵ در 3.۵ سانتی متر برشمرد .<br /> کاربرد و نحوه عملکرد : درون آسیاب&zwnj;ها سنگ 2 تکه قسمت پایین ثابت بوده و بر اثر نیروی آب رودخانه چرخ بالایی به چرخش درآورده می&zwnj;شده است . در هر آسیاب پنج نÙر کارگر داشته که مسئولیت&zwnj;های مختلÙی شامل مسئول گندم آوردن با قاطر ، مسئول آوردن گندم&zwnj;ها تا سنگ آسیاب ، مسئول سنگ آسیاب و مسئول جمع&zwnj;آوری آرد داشته&zwnj;اند . هم&zwnj;چنین یک نÙر در شب&zwnj;ها مسئول آسیاب بوده است . در گذشته در Ùصولی که میزان حجم آب رودخانه کم می&zwnj;شد برای بالا آمدن سطح آب و نیز انحراÙ آب به سمت آسیاب&zwnj;ها از سبدهای حصیری که درون آنها را از سنگ پر می&zwnj;کردند و روی هم قرار می&zwnj;گرÙته استÙاده می&zwnj;شده است که در مجموع تشکیل یک بند انحراÙی را می&zwnj;دادند و در اصطلاح محلی به آن چوسله گÙته می&zwnj;شد . آسیاب&zwnj;ها با نمای کشتی مانند ساخته شده&zwnj;اند ؛ این نوع معماری برای تنظیم Ùشار آب و یا تشدید آن بوده است .<br /> کاربرد کنونی و بازسازی : با توجه به ارزش&zwnj;های تاریخی ، معماری و Ùرهنگی این آسیاب&zwnj;ها به تازگی تلاش&zwnj;هایی توسط سازمان نوسازی بهسازی شهرداری دزÙول برای حÙظ ، مرمت و بازسازی این آسیاب&zwnj;ها صورت گرÙته که عمده این تلاش&zwnj;ها زیر پل دوم دزÙول که به آسیاب&zwnj;های شیخ و عماد معروÙ است انجام شده است . هم&zwnj;چنین در زمینه استÙاده بهتر از طریق محوطه&zwnj;سازی و ایجاد سÙره خانه سنتی در کنار این سازه&zwnj;ها و بازسازی و راه&zwnj;اندازی چرخ یکی از آسیاب&zwnj;ها ، این مجموعه لقب موزه آب به خود گرÙته که استقبال خوبی از آن صورت گرÙته است .</span></p>