<p style="text-align: justify;" dir="rtl"><span style="font-size: small; font-family: tahoma,arial,helvetica,sans-serif;"><span style="font-size: medium; font-family: Yekan;">پس از سقوط دولت صÙویه ، در دوره ای که ایران عملا میان روس و عثمانی و اشرÙ اÙغان تقسیم شده بود ، آذربایجان در دست دولت عثمانی ماند ولی دیری نپایید نادرشاه آن را از تصرÙ دولت عثمانی بیرون آورد و در صحرای مغان تاجگذاری کرد . کریمخان زند در سال 1175 هجری آذربایجان را از دست خانهای محلی که پس از مرگ پادشاه قیام کرده بودند ، باز پس گرÙت ، اما پس از مرگ او باز خوانین محلی سر بر آوردند تا اینکه آقا محمدخان قاجار در سال 1205 هجری موÙق شد که اداره امور آذربایجان را کاملا در اختیار بگیرید . <br /> استان&zwnj; آذربايجان&zwnj; شرقي&zwnj; با 46930 کيلومتر مربع&zwnj; وسعت&zwnj; در گوشه&zwnj; شمال&zwnj; غربي&zwnj; ايران&zwnj; قرار دارد . براساس&zwnj; آخرين&zwnj; تقسيمات&zwnj; سياسي&zwnj; و اداري&zwnj; در سال&zwnj; 1375 شهرستانهاي&zwnj; استان&zwnj; آذربايجان&zwnj; شرقي&zwnj; عبارت&zwnj;اند از : اهر ، بستان&zwnj; آباد ، بناب &zwnj;، تبريز ، سراب &zwnj;، شبستر ، كليبر ، مراغه &zwnj;، مرند ، ميانه &zwnj;، هريس&zwnj; و هشترود و جلÙا . <br />شهر تاريخي&zwnj; تبريز ، مركز سياسي&zwnj; - اداري&zwnj; و تجاري&zwnj; استان&zwnj; مي&zwnj;باشد . اين&zwnj; استان&zwnj; با جمهوري&zwnj;هاي&zwnj; آذربايجان &zwnj;، ارمنستان&zwnj; و نخجوان&zwnj; مرز مشترك&zwnj; دارد . شهر مرزي&zwnj; جلÙا از طريق&zwnj; خط&zwnj; آهن&zwnj; نخجوان&zwnj; ، ايروان&zwnj; و تÙليس&zwnj; به&zwnj; جمهوري&zwnj; اكراين&zwnj; و بنادر درياي&zwnj; سياه &zwnj;وصل&zwnj; مي&zwnj;شود . استان&zwnj; آذربايجان&zwnj; شرقي&zwnj; از طريق&zwnj; شبكه&zwnj; راههاي&zwnj; گسترده&zwnj; زميني&zwnj; و هوايي&zwnj; با سراسر ايران&zwnj; و بيشتر كشورهاي&zwnj; جهان&zwnj; مرتبط&zwnj; است &zwnj;. استان&zwnj; آذربايجان&zwnj; شرقي&zwnj; ويژگي&zwnj;هاي&zwnj; زمين&zwnj; شناختي&zwnj; و توپوگراÙيكي&zwnj; جالب&zwnj; توجهي&zwnj; دارد . قله&zwnj; سهند با 3722 متر بلندترين&zwnj; نقطه&zwnj; آن&zwnj; است&zwnj; و در جنوب&zwnj; تبريز واقع&zwnj; شده&zwnj; است &zwnj;. پست&zwnj;ترين&zwnj; ناحيه&zwnj; استان&zwnj; نيز با 1220 متر در حوالي &zwnj;درياچه&zwnj; اروميه&zwnj; قرار دارد . ارتÙاعات&zwnj; اين&zwnj; استان&zwnj; در سه&zwnj; ناحيه&zwnj; شمالي&zwnj; (كوههاي&zwnj; قره&zwnj; داغ&zwnj;) ، مركزي&zwnj; (سهند و بزقوش&zwnj;) و كوههاي&zwnj; جنوبي&zwnj; (قاÙلانكوه&zwnj;) كشيده&zwnj; شده&zwnj;اند . جمعیت استان اين&zwnj; استان&zwnj; در سال&zwnj; 1375 حدود 3278000 هزار نÙر جمعيت&zwnj; داشت&zwnj; كه&zwnj; 28/60 درصد آن&zwnj; شهرنشين&zwnj; و 72/39 درصد آن&zwnj; روستانشين&zwnj; و عشاير بوده&zwnj;اند . <br />شهر تبريز با بيش&zwnj; از يك&zwnj; ميليون&zwnj; و يكصد و هÙتاد هزار نÙر جمعيت&zwnj; يكي&zwnj; از پرجمعيت&zwnj;ترين&zwnj; شهرهاي&zwnj; ايران&zwnj; و استان&zwnj; آذربايجان&zwnj; شرقي&zwnj; است &zwnj;. استان&zwnj; آذربايجان&zwnj; شرقي&zwnj; بخشي&zwnj; از سرزمين&zwnj; كهنسال&zwnj; ايران&zwnj; است&zwnj; كه&zwnj; در زمان&zwnj; تسلط&zwnj; اسكندر مقدوني&zwnj; بر ايران&zwnj; (سال&zwnj; 331 پيش&zwnj; از ميلاد) سردار آن&zwnj; به&zwnj; نام&zwnj; آتورپات&zwnj; كه&zwnj; شهربان&zwnj; ماد كوچك&zwnj; بود ، در اين&zwnj; سرزمين&zwnj; قيام&zwnj; كرد و قسمتي&zwnj; از ماد كوچك&zwnj; را كه&zwnj; همان&zwnj; آذربايجان&zwnj; است &zwnj;، متصرÙ&zwnj; شد . از آن&zwnj; پس&zwnj; اين&zwnj; منطقه&zwnj; آتور پاتكان&zwnj; ناميده&zwnj; شد . اين &zwnj;منطقه&zwnj; سپس&zwnj; به &zwnj;اسامي&zwnj; مختلÙ&zwnj; از قبيل&zwnj; آذرآبادگان &zwnj;، آذربادگان&zwnj; و آذربايجان&zwnj; ناميده&zwnj; شده&zwnj; است&zwnj; . اكثر مورخين&zwnj; اسلامي&zwnj; آذربايجان&zwnj; را محل&zwnj; ولادت&zwnj; زرتشت&zwnj; دانسته&zwnj; و تولد او را به&zwnj; منطقه&zwnj; اروميه&zwnj; و شهر كنزك&zwnj; در حدود درياچه&zwnj; چيچست &zwnj;(اروميه&zwnj;) نسبت&zwnj; داده&zwnj;اند اين&zwnj; استان&zwnj; در طول&zwnj; بيش&zwnj; از هزاران&zwnj; سال&zwnj; شاهد حوادث&zwnj; بي&zwnj;شمار تاريخي &zwnj;، سياسي&zwnj; و اجتماعي&zwnj; بوده&zwnj; و طي&zwnj; همين&zwnj; دوره&zwnj; جلوه&zwnj;هاي&zwnj; ويژه&zwnj;اي&zwnj; از تمدن&zwnj; كهنسال&zwnj; را پديد آورده&zwnj; كه&zwnj; امروزه&zwnj; براي&zwnj; جهانگردان&zwnj; بسيار جالب&zwnj; توجه&zwnj; است &zwnj;. استان&zwnj; آذربايجان&zwnj; شرقي&zwnj; از نظر Ùرهنگي&zwnj; نيز يكي&zwnj; از مناطق&zwnj; ويژه&zwnj; ايران&zwnj; است&zwnj; كه&zwnj; مجموعه&zwnj;اي&zwnj; از سنن&zwnj; ديرين&zwnj; و باستاني&zwnj; را پديد آورده&zwnj; است &zwnj;. <br />عمده&zwnj;ترين&zwnj; ويژگي&zwnj; Ùرهنگ&zwnj; مردم&zwnj; آذربايجان&zwnj; زبان&zwnj; و Ùولكلور آن&zwnj; است&zwnj; كه&zwnj; به&zwnj; نحوي&zwnj; با مراسم&zwnj; و سنن&zwnj; برجسته&zwnj; مردم&zwnj; درآميخته&zwnj; است &zwnj;. زبان&zwnj; مردم&zwnj; اين&zwnj; استان&zwnj; تركي&zwnj; آذري&zwnj; است &zwnj;. اين&zwnj; زبان&zwnj; در آذربايجان&zwnj; ايران&zwnj; و آن&zwnj; سوي&zwnj; ارس&zwnj; و ساير نقاط&zwnj; ترك&zwnj; زبان&zwnj; ايران&zwnj;- به&zwnj; جز تركمانان&zwnj;- از قرن&zwnj;ها پيش&zwnj; زبان&zwnj; گÙتگوي&zwnj; مردم&zwnj; آذري&zwnj; زبان&zwnj; بوده &zwnj;است &zwnj;. اين&zwnj; استان&zwnj; مهد دانشمندان &zwnj;، عرÙا ، شعرا و مشاهير زيادي&zwnj; همچون&zwnj; مولانا بابا مزيد ، خواجه&zwnj; عبدالرحيم&zwnj; اژآبادي &zwnj;، شيخ&zwnj; حسن&zwnj; بلغاري &zwnj;، عبدالقادر نخجواني &zwnj;، مولانا احمد هراتي &zwnj;، همام&zwnj; تبريزي &zwnj;، خاقاني&zwnj; شيرواني &zwnj;، اسدي&zwnj; طوسي &zwnj;، ابوالعلاء Ùلكي &zwnj;، ظهير الدين&zwnj; Ùاريابي &zwnj;، انوري&zwnj; ابيوردي &zwnj;، قطران&zwnj; تبريزي &zwnj;، شيخ&zwnj; محمد خياباني &zwnj;، ستارخان&zwnj; و باقرخان&zwnj; و ... بوده&zwnj; است&zwnj; . <br /> و از مشاهير متأخر آن&zwnj; مي&zwnj;توان&zwnj; از استاد محمد حسين&zwnj; شهريار چهره&zwnj; تابناك&zwnj; شعر و ادب&zwnj; ايران&zwnj; و آذربايجان&zwnj; ياد كرد . آب&zwnj; و هواي&zwnj; استان&zwnj; آذربايجان&zwnj; شرقي&zwnj; بطور كلي&zwnj; سرد و خشك&zwnj; است&zwnj; . موقعيت&zwnj; جغراÙيايي&zwnj; و Ùضاي &zwnj;كوهستاني&zwnj; آن&zwnj; از عوامل&zwnj; برودت&zwnj; و سردي&zwnj; در نواحي&zwnj; كوهستاني &zwnj;، اثرات&zwnj; ملايم&zwnj; كننده&zwnj; بخارهاي&zwnj; درياي&zwnj; خزر و ارتÙاع&zwnj; اندك&zwnj; از عوامل&zwnj; اعتدال&zwnj; آب&zwnj; و هواي&zwnj; در نواحي&zwnj; پست&zwnj; است&zwnj; . متوسط&zwnj; درجه&zwnj; حرارت&zwnj; از 9/8 درجه&zwnj; در تبريز تا 2/20 درجه&zwnj; سانتيگراد در مراغه&zwnj; متغير است &zwnj;. ميانگين&zwnj; حداقل &zwnj;درجه&zwnj; حرارت&zwnj; در زمستان&zwnj;ها به&zwnj; 1- درجه&zwnj; سانتيگراد مي&zwnj;رسد و با توجه&zwnj; به&zwnj; تغييرات&zwnj; هوا و درجه&zwnj; حرارت&zwnj; ، بهترين &zwnj;Ùصل&zwnj; و ايام&zwnj; مساÙرت&zwnj; به&zwnj; استان&zwnj; آذربايجان&zwnj; شرقي &zwnj;، بهار و تابستان&zwnj; مي&zwnj;باشد .</span><br /> </span></p>