<p style="text-align: justify;" dir="rtl"><span style="font-size: small; font-family: tahoma,arial,helvetica,sans-serif;"><span style="font-size: medium; font-family: Yekan;">قبل از مهاجرت اقوام آریائی به ایران صÙحات شمالی ایران ، یعنی نواحی جنوب دریای مازندران ، مسکن اقوامی مانند کادوسیان ، آماردها کاسپیان و تپوریها و ... بود . قدیمی ترین سندی که از قوم کاسی ها یاد می کند مربوط به سده 24 قبل از میلاد و متعلق به (پوزوراین شوشیناک) است هرودوت مورخ یونانی این قسمت را حاکم نشین پانزدهم بر شمرده که ساس ها و کاسپی های ساکن آن دویست تالان خراج به داریوش می پرداختند . استرابن که در 40 ق . م تا 40 میلادی می زیست اقوام گلامی ، کادوس ، ماردی و بعضی قبائل گرگانی را ساکنان نواحی شمال کوه البرز دانسته اند . در گذر زمان اعراب کادوسیان را طیلسان خواندند . بعدها این نام نیز تغیر یاÙت و امروزه آنها را تالش یا تالشیان می نامند . (پلوتارک) مورخ یونانی درباره جنگ کادوسیان با اردشیر ساسانی در 384 میلادی سخن گÙته است . <br />پیرنیا با توجه به نوشته های کتزیاس درباره کادوس ها می گوید مادها ابتدا گیلان و حوالی آن را در اختیار داشتند ولی در اواخر دوره مادها به سبب پاره ای اختلاÙات آن را از دست دادند چنانکه در اواخر عصر هخامنشی نیز کادوسی ها به صورت نیمه مستقل می زیستند نزاع میان مادها و کادوسیان از وقایع مهم اواخر حکومت مادها است . موقعيت جغراÙيايي استان&zwnj; گيلان&zwnj; با پهنه&zwnj;اي&zwnj; به&zwnj; مساحت&zwnj; 14711 كيلومتر مربع&zwnj; در ميان&zwnj; رشته&zwnj; كوه&zwnj;هاي&zwnj; البرز و تالش&zwnj; در ساحل&zwnj; درياي&zwnj; خزر و شمال&zwnj; ايران&zwnj; قرار گرÙته&zwnj; است &zwnj;. <br /> براساس&zwnj; آخرين&zwnj; تقسيمات&zwnj; سياسي&zwnj; و اداري&zwnj; سال&zwnj; 1375 ، شهرستان&zwnj;هاي&zwnj; استان&zwnj; گيلان&zwnj; عبارتند از : آستارا ، آستانه&zwnj; اشرÙيه &zwnj;، بندر انزلي &zwnj;، رشت&zwnj; ، رودبار ، رودسر ، شÙت&zwnj; ، صومعه&zwnj; سرا ، طالش &zwnj;، Ùومن &zwnj;، لاهيجان&zwnj; و لنگرود . شهر رشت&zwnj; مركز استان&zwnj; گيلان&zwnj; است&zwnj; . استان&zwnj; گيلان&zwnj; با استان&zwnj;هاي &zwnj;اردبيل&zwnj; در غرب&zwnj; ، مازندران&zwnj; در شرق &zwnj;، زنجان&zwnj; در جنوب&zwnj; و كشور تازه&zwnj; استقلال&zwnj; ياÙته&zwnj; آذربايجان&zwnj; و درياي&zwnj; خزر در شمال&zwnj; هم&zwnj; مرز و همسايه&zwnj; است &zwnj;. <br />جمعیت استان اين&zwnj; استان&zwnj; در سال&zwnj; 1375 ، حدود 2241896 نÙر جمعيّت&zwnj; داشته&zwnj; است&zwnj; كه&zwnj; 83/۴۶ درصد آن&zwnj; در نقاط&zwnj; شهري&zwnj; و 15/53 درصد بقيه&zwnj; در نقاط&zwnj; روستايي&zwnj; سكونت&zwnj; داشته&zwnj;اند . ناهمواري&zwnj;هاي&zwnj; استان&zwnj; از غرب&zwnj; به&zwnj; شرق&zwnj; شامل &zwnj;: طالش&zwnj; ، ماسوله&zwnj; و پشته&zwnj; كوه&zwnj; و رشته&zwnj; كوه&zwnj; البرز است&zwnj; كه&zwnj; از سه&zwnj; بخش&zwnj; غربي&zwnj; ، مركزي&zwnj; و شرقي&zwnj; تشكيل&zwnj; شده&zwnj; است &zwnj;. البرز غربي &zwnj;مانند حصاري&zwnj; استان&zwnj; گيلان&zwnj; را در بر گرÙته&zwnj; است&zwnj; و بلندترين&zwnj; قله&zwnj; آن&zwnj; در گيلان&zwnj; Ùك&zwnj; يا دلÙك&zwnj; (آشيانه&zwnj; عقاب&zwnj;) نام&zwnj; دارد .<br /> جلگه&zwnj;هاي&zwnj; استان&zwnj; گيلان&zwnj; در ميان&zwnj; دريا و كوهستان&zwnj; تا ارتÙاع&zwnj; يكصد متري&zwnj; سطح&zwnj; دريا گسترش&zwnj; ياÙته&zwnj;اند كه&zwnj; به&zwnj; سه &zwnj;قسمت&zwnj; عمده&zwnj; تالش &zwnj;، گيلان&zwnj; غرب&zwnj; و گيلان&zwnj; شرق&zwnj; تقسيم&zwnj; مي&zwnj;شوند . تاريخ&zwnj; گيلان تا شش&zwnj; قرن&zwnj; پيش&zwnj; از ميلاد ، يعني&zwnj; تا زماني&zwnj; كه&zwnj; تاريخ&zwnj; نگاران&zwnj; يونان &zwnj;، گوشه&zwnj;هايي&zwnj; از تاريخ&zwnj; ايران&zwnj; را روشن&zwnj; كرده&zwnj;اند ، تاريك&zwnj; و مبهم&zwnj; است&zwnj; و تنها با تكيه&zwnj; بر پاره&zwnj;اي&zwnj; كاوش&zwnj;هاي&zwnj; باستان&zwnj; شناختي&zwnj; مي&zwnj;توان &zwnj;گوشه&zwnj;هايي&zwnj; از آن&zwnj; را روشن&zwnj; كرد .<br />آثار به&zwnj; دست&zwnj; آمده&zwnj; از سرزمين&zwnj;هاي&zwnj; سواحل&zwnj; جنوب&zwnj; درياي&zwnj; خزر به&zwnj; دوره &zwnj;پيش&zwnj; از آخرين&zwnj; يخ&zwnj;بندان&zwnj; (بين&zwnj; 50 تا 150 هزار سال&zwnj; پيش&zwnj;) تعلّق&zwnj; دارند . پيشينه&zwnj; تمدن&zwnj; گيلان&zwnj; به&zwnj; چند هزار سال&zwnj; پيش&zwnj; از ميلاد مسيح&zwnj; مي&zwnj;رسد . در آن&zwnj; دوره&zwnj; &laquo;كاسي&zwnj;&raquo;ها براي&zwnj; دستيابي&zwnj; به&zwnj; زمين&zwnj;هاي&zwnj; بهتر به&zwnj; نواحي&zwnj; ديگر مهاجرت&zwnj; كردند . در همين&zwnj; زمان&zwnj; ، گروهي&zwnj; از قوم&zwnj;هاي&zwnj; مهاجر از&zwnj; جمله&zwnj; آريايي&zwnj;ها به&zwnj; علّت&zwnj; تغيير آب&zwnj; و هوا و اÙزايش&zwnj; سرماي&zwnj; قطبي&zwnj; به&zwnj; اين&zwnj; منطقه&zwnj; كوچ&zwnj; كردند و از آميزش&zwnj; مهاجران&zwnj; و ساكنان&zwnj; بومي&zwnj; منطقه &zwnj;، چندين&zwnj; قوم&zwnj; جديد تشكيل&zwnj; شد كه&zwnj; در اين&zwnj; ميان&zwnj; دو قوم&zwnj; &laquo;گيل&zwnj;&raquo; و &laquo;ديلم&zwnj;&raquo; اكثريت&zwnj; داشته&zwnj;اند . <br /> در سده&zwnj; ششم&zwnj; پيش&zwnj; از ميلاد ، گيلانيان&zwnj; با كوروش&zwnj; هخامنشي&zwnj; متÙق&zwnj; شدند و دولت&zwnj; ماد را سرنگون&zwnj; كردند . زمانيكه&zwnj; سلسله&zwnj; هخامنشي&zwnj; سرنگون&zwnj; شد ، كشور به&zwnj; تصرÙ&zwnj; اسكندر و سپس&zwnj; سلوكي&zwnj;ها در آمد . در زمان&zwnj; سلوكيان&zwnj; ، Ùرمانروايان&zwnj; محلي&zwnj; گيلان &zwnj;، با استقلال&zwnj; كامل&zwnj; حكومت&zwnj; مي&zwnj;كردند . در زمان&zwnj; ساسانيان&zwnj; ، گيلان&zwnj; تا اندازه&zwnj;اي&zwnj; استقلال&zwnj; خود را از دست&zwnj; داد . در زمان&zwnj; خلÙاي&zwnj; عباسي &zwnj;، علويان&zwnj; در كوهستان&zwnj;هاي&zwnj; ديلم&zwnj; زندگي&zwnj; مي&zwnj;كردند و مي&zwnj;كوشيدند دست&zwnj; خلÙاي&zwnj; عباسي&zwnj; را از ديگر نقاط&zwnj; ايران&zwnj; كوتاه&zwnj; كنند . چنين&zwnj; بود كه&zwnj; بناي&zwnj; اتحاد ديلميان&zwnj; و علويان&zwnj; پي&zwnj;ريزي&zwnj; شد . <br />در حدود سال&zwnj; 290 هجري&zwnj; قمري &zwnj;، مردم&zwnj; گيلان&zwnj; و ديلم&zwnj; به&zwnj; مذهب&zwnj; شيعه&zwnj; روي &zwnj;آوردند . از همين&zwnj; دوره&zwnj; در تاريخ&zwnj; ايران&zwnj; سلسله&zwnj;هايي&zwnj; با منشاء گيلاني&zwnj; و ديلمي&zwnj; پديد آمدند . يكي&zwnj; از مهمترين&zwnj; اين &zwnj;سلسله&zwnj;ها &laquo;آل&zwnj; بويه&zwnj;&raquo; بود . در قرن&zwnj; هشتم&zwnj; هجري&zwnj; &laquo;اولجايتو&raquo; مغول&zwnj; موÙق&zwnj; شد به&zwnj; طور موقت&zwnj; بر اين&zwnj; سرزمين&zwnj; پيروز شود . گيلانيان&zwnj; در روي&zwnj; كار آمدن&zwnj; خاندان&zwnj; صÙوي&zwnj; نقش&zwnj; مهمي&zwnj; ايÙا كردند ولي&zwnj; در زمان&zwnj; سلطنت&zwnj; شاه &zwnj;عباس&zwnj; اوّل &zwnj;، گيلان&zwnj; استقلال&zwnj; خود را از دست&zwnj; داد . <br /> در سال&zwnj; 1071 هجري&zwnj; قمري&zwnj; شماري&zwnj; از قزاقان&zwnj; روس&zwnj; به&zwnj; قصد غارت&zwnj; به&zwnj; گيلان&zwnj; هجوم &zwnj;برده&zwnj; و دست&zwnj; به&zwnj; چپاول&zwnj; زدند . نادر شاه&zwnj; به&zwnj; علّت&zwnj; علاقه&zwnj; زياد به&zwnj; اÙزايش&zwnj; قدرت&zwnj; نيروي&zwnj; دريايي &zwnj;، گيلان&zwnj; را مورد توجه&zwnj; جدي&zwnj; قرار داد . گيلك&zwnj;ها در پيروزي&zwnj; انقلاب&zwnj; مشروطه&zwnj; نيز سهي&zwnj; عمده&zwnj; داشتند و آنان&zwnj; در سال&zwnj; 1287 ه.ق&zwnj; پس&zwnj; از دو روز پيكار عليه&zwnj; قزاقان&zwnj; محّمد عليشاه &zwnj;، تهران&zwnj; را Ùتح&zwnj; كردند . نقش&zwnj; مردم&zwnj; گيلان&zwnj; در نهضت&zwnj; مشروطه&zwnj; و جنبش&zwnj; ميرزا كوچك&zwnj; خان&zwnj;جنگلي&zwnj; از نمونه&zwnj;هاي&zwnj; درخشان&zwnj; تاريخ&zwnj; اين&zwnj; خطه&zwnj; است &zwnj;. <br />استان&zwnj; گيلان&zwnj; از نظر Ùرهنگي&zwnj; نيز يكي&zwnj; از مناطق&zwnj; ويژه&zwnj; ايران&zwnj; است&zwnj; كه&zwnj; مجموعه&zwnj;اي&zwnj; از سنن&zwnj; ديرين&zwnj; و باستاني&zwnj; را پديد آورده&zwnj; است&zwnj; . زبان&zwnj; مردم&zwnj; گيلان&zwnj; نيز تحت&zwnj; تأثير تنوع&zwnj; قومي &zwnj;، گويش&zwnj;هاي&zwnj; گوناگون&zwnj; دارد كه&zwnj; مهّم&zwnj;ترين&zwnj; آن&zwnj;ها گيلكي&zwnj; ، تالشي&zwnj; و ديلمي&zwnj; است &zwnj;. درباره نژاد اقوام ساکن گیلان قبل از ورود آریائی ها نظریه های مختلÙی وجود دارد . اغلب پژوهشگران از جمله (هنری Ùیلد) بر آنند که سومری ها مظاهر تمدن خود را از ناحیه جنوب شرقی دریای مازندران که در آنجا گنجینه ای از اشکال و سÙال سومری کشÙ شده با خود به جلگه بین النهرین آورده اند . <br /> در پهلوان نامه گیل گمش از قول پروÙسور آمده است : این گونه می توان گÙت که ریشه نژادی سومریان با آریائی های کوهپایه نشین کوهستان های خاوری همگن باشد و اÙسانه های کهن این مردم نیز اشاره به کوچ آنان از Ùرازهای سخت به سوی آبرÙت های زندگی بخش بین النهرین می کند زبان گویش گیلکی وابسته به زبانهای آریائی است که قرنها و هزاره ها در برابر نÙوذ Ùرهنگ اقوام بیگانه موجودیت خود را حÙظ کرده است . <br />گویش گیلکی خود به دو شاخه کلی گیلکی رشتی و لاهیجانی تقسیم می شود . شاید بتوان رودخانه سÙید رود را مرز مشخص کننده محدوده های این دو گویش محسوب کرد . مردم گیلان در آغاز به خدایان متعدد اعتقاد داشتند و در زمان ساسانیان بیشتر مردم گیلان زرتشتی شدند . در روزگار قباد گروهی از گیلانیان به این ایین گرویدند . جنگهای خونینی بین دیلمیان و اعراب باعث شد تا مردم گیلان کم کم با اعتقادات اعراب آشنا شوند و به دین اسلام بگروند . <br /> اقليم&zwnj; سرزمين&zwnj; گيلان به&zwnj; آب&zwnj; و هواي&zwnj; معتدل&zwnj; خزري&zwnj; معروÙ&zwnj; است&zwnj; . كوهستان&zwnj; تالش&zwnj; با جهت&zwnj; شمالي &zwnj;، جنوبي&zwnj; و كوهستان&zwnj; البرز با امتداد غربي&zwnj; - شرقي&zwnj; ، مانند سدي&zwnj; از عبور بخار آب&zwnj; درياي&zwnj; خزر&zwnj; و بادهاي &zwnj;مرطوب&zwnj; شمال&zwnj; غربي&zwnj; به&zwnj; داخل&zwnj; ايران&zwnj; جلوگيري&zwnj; مي&zwnj;كند و به&zwnj; علّت&zwnj; ارتÙاع&zwnj; زياد موجب&zwnj; بارندگي&zwnj;هاي&zwnj; Ùراوان&zwnj; در استان &zwnj;گيلان&zwnj; مي&zwnj;شود . تبخير گسترده&zwnj; درياي&zwnj; مازندران&zwnj; ضمن&zwnj; اÙزايش&zwnj; رطوبت&zwnj; هوا در تابستان&zwnj; و كاهش&zwnj; آن&zwnj; در زمستان &zwnj;، مي&zwnj;انجامد . از اين&zwnj; رو ، يخ&zwnj; بندان&zwnj; زمستاني&zwnj; در نواحي&zwnj; كناره&zwnj;اي&zwnj; دريا بسيار كم&zwnj; گزارش&zwnj; شده&zwnj; است &zwnj;. <br /> ميزان&zwnj; بارندگي&zwnj; در استان&zwnj; گيلان&zwnj; به&zwnj; بادهاي&zwnj; مرطوبي&zwnj; بستگي&zwnj; دارد كه&zwnj; در زمستان&zwnj; از شمال&zwnj; غرب&zwnj; در بهار از شرق&zwnj; و در تابستان&zwnj; و پاييز از غرب&zwnj; مي&zwnj;وزند . اين&zwnj; بادها ، هواي&zwnj; مرطوب&zwnj; دريا را به&zwnj; سوي&zwnj; جلگه&zwnj; گيلان&zwnj; مي&zwnj;رانند و موجب&zwnj; بارندگي&zwnj;هاي&zwnj; Ùراوان&zwnj; و طولاني&zwnj; مي&zwnj;شوند . در سال&zwnj; 1375 ، ميزان&zwnj; بارندگي&zwnj; در رشت&zwnj; ۴/1015 ميليمتر و تعداد روزهاي&zwnj; يخبندان&zwnj; سالانه&zwnj; آن &zwnj;20 روز و روزهاي&zwnj; باراني&zwnj; آن&zwnj; 156 روز گزارش&zwnj; شده&zwnj; است &zwnj;. متوسط&zwnj; حداقل&zwnj; دماي&zwnj; رشت&zwnj; 3/۶ درجه&zwnj; سانتي&zwnj;گراد و متوسط&zwnj; حداكثر دماي&zwnj; آن&zwnj; 9/20 درجه&zwnj; ثبت&zwnj; شده&zwnj; است &zwnj;.</span></span></p>