<p style="text-align: justify;" dir="rtl"><span style="font-size: small; font-family: tahoma,arial,helvetica,sans-serif;">اÙغانستان با نام رسمی جمهوری اسلامی اÙغانستان (به پشتو : د اÙغانستان اسلامی جمهوریت) کشوری محصور در خشکی در آسیای میانه است . این کشور حدÙاصل آسیای میانه ، جنوب غربی آسیا و خاورمیانه می&zwnj;باشد و پایتخت آن کابل است . همسایگان اÙغانستان ، پاکستان در جنوب و شرق ، ایران در غرب ، تاجیکستان و ازبکستان و ترکمنستان در شمال و چین در شمال شرقی هستند . سرزمین&zwnj;های دربردارنده اÙغانستان نقطه مرکزی راه ابریشم و مهاجرت انسان&zwnj;ها بود . باستان&zwnj;شناسان شواهدی از سکونت انسان&zwnj;ها تا بیش از ۵۰،۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح به &zwnj;دست آورده&zwnj;اند . تمدن شهری ممکن است در این قلمرو در بین ۳،۰۰۰ تا ۲،۰۰۰ سال قبل از میلاد آغاز شده باشد .<br /> این کشور در محل ژئواستراتژیکی مهمی قرار گرÙته که شرق ، جنوب ، غرب و آسیای مرکزی را وصل می&zwnj;کند و در طول تاریخ همواره بخشی از کشور ایران محسوب می&zwnj;شده . از روزگار باستان ، این سرزمین شاهد Ùتوحات نظامی بسیاری از جمله توسط اسکندر مقدونی ، شاهنشاهی مائوریا ، مسلمان عرب ، چنگیز خان و دیگران بوده &zwnj;است . همچنین به عنوان منبعی برای سلسله&zwnj;های متعددی از جمله دولت یونانی بلخ ، شاهنشاهی کوشان ، هیاطله ، کابل&zwnj;شاهان ، سامانیان ، صÙاریان ، غزنویان ، سلسله غوریان ، تیموریان و دیگران بود که هر یک امپراتوری خود را تأسیس کردند . <br /> در اواسط قرن هÙتم (۶۴۲-۸۷۰) پس از اینکه حمله اعراب به ایران با شکست امپراتوری ساسانی کامل شد ، آن&zwnj;ها به سوی شرق امپراتوری Ùارس هجوم برده و تمامی بخش&zwnj;های ایران را در سال ۶۴۲ میلادی شهر هرات را تسخیر کردند . در ۸۷۰، کابل و تمام مناطق اÙغانستان Ùعلی (ایران آن زمان) توسط اعراب Ùتح شدند .<br /> تاریخ سیاسی اÙغانستان مدرن در قرن ۱۸اÙم با برخاست قبایل پشتون (که به عنوان اوغان یا اÙغان در زبان Ùارسی شناخته می&zwnj;شوند) ، زمانی که در سال ۱۷۰۹ میلادی سلسله هوتکی حکومت خود را در قندهار ایجاد کردند ، و به صورت دقیق&zwnj;تر ، زمانی &zwnj;که احمد شاه درانی امپراتوری درانی را در سال ۱۷۴۷ ایجاد کرد که پیشرویی از اÙغانستان امروزی شد . <br /> پایتخت آن در سال ۱۷۷۶ از قندهار به کابل منتقل شد و بخشی از قلمرو آن به امپراتوری&zwnj;های همسایه در سال ۱۸۹۳ واگذار شد . در اواخر قرن ۱۹، اÙغانستان به یک دولت حایل در &quot;بازی بزرگ&quot; بین امپراتوریهای انگلیس و روس تبدیل شد . در تاریخ ۱۹ اوت ۱۹۱۹، پس از جنگ سوم اÙغان و انگلیس و امضای معاهده راولپندی ، ملت دوباره کنترل امور خارجه خود را از بریتانیا گرÙت .<br /> از اواخر دهه ۱۹۷۰ اÙغانستان جنگ&zwnj;های داخلی دنباله&zwnj;داری را تحمل کرد که با اشغال&zwnj;های دولت&zwnj;های خارجی در همانند تهاجم اتحاد جماهیر شوروی در ۱۹۷۹ و تهاجم ایالات متحده در اکتبر ۲۰۰۱ که باعث سرنگونی دولت طالبان شد همراه بود . در دسامبر سال ۲۰۰۱، شورای امنیت سازمان ملل به ایجاد نیروی بین&zwnj;المللی کمک به امنیت (آیساÙ) برای کمک به حÙظ امنیت و کمک به دولت کرزی اجازه داد . اÙغانستان در حال حاضر در عین حال که با شورشیان طالبان سر و کار دارد ، به کندی و با حمایت جامعه بین&zwnj;المللی در حال بازسازی است .<br /> نام<br /> واژهٔ اÙغانستان از دو بخش &laquo;اÙغان&raquo; و &laquo;ستان&raquo; تشکیل شده&zwnj; است . واژهٔ اÙغان نام مستعار برای پشتون یا پشتو زبان است که توسط Ùارسی زبانها ابداع شده و پسوند ستان در زبان Ùارسی به معنای جای یا سرزمین است . واژهٔ اÙغانستان به عنوان نام یک کشور در سال ۱۳۰۲ هجری خورشیدی (۱۹۲۳) و در قانون اساسی امان&zwnj;الله شاه به تصویب رسید . واژهٔ اÙغان در سال ۱۳۴۳ (۱۹۶۴) و در قانون اساسی تصویبی محمد ظاهرشاه با تعریÙی تازه و به معنی همهٔ اÙراد شهروند کشور اÙغانستان به&zwnj; کار رÙت . با این حال هنوز بیشتر Ùارسی&zwnj;زبانان اÙغانستان ، واژهٔ اÙغان را به معنی مردم پشتون به کار می&zwnj;برند .<br /> تاریخ<br /> اÙغانستان ، اگرچه به&zwnj; عنوان یک کشور و یک ملت دارای تاریخی جدید است ؛ اما ، این سرزمین از لحاظ قدمت تاریخی ، یکی از کهن&zwnj;ترین کشورهای جهان به&zwnj; شمار می&zwnj;رود .<br /> سرزمین اÙغانستان امروزی بدلیل قرار گرÙتن در مسیر جاده ابریشم محل پیوندگاه تمدن&zwnj;های بزرگ جهان بوده و در طول قرن&zwnj;ها ، قشرهای پیاپی از هویت&zwnj;ها ، Ùرهنگ&zwnj;ها و باورها سرزمینی را که امروزه اÙغانستان نامیده می&zwnj;شود باز شناسانده&zwnj;اند . این موقعیت مهم و حساس ژئواستراتژیکی و ژئوپولیتیکی اÙغانستان در شکل دادن موزائیکی غنی از Ùرهنگ&zwnj;ها و تمدن&zwnj;های بزرگ همچون ایرانی ، یونانی ، بین&zwnj;النهرینی و هندی در این کشور نقش مهمی داشته &zwnj;است و میراث Ùرهنگی باستانی این کشور را ترسیم می&zwnj;کند : از پیکره&zwnj;های یونانی-بودایی گندها را گرÙته تا نگاره&zwnj;هایÙ دیواریÙ مغاره&zwnj;های بامیان و تا نقوش تذهیب و خوشنویسی که زینت&zwnj;بخش بناهای دوران نخستین اسلامی هستند . <br /> از عصر پارینه &zwnj;سنگی و طی دوره&zwnj;های تاریخی ، مردم اÙغانستان ، یا همان ایرانیان شرقی باستان ، جایگاه عمده&zwnj;ای در معرÙی و گسترش ادیان جهانی و نقش مهمی در بازرگانی و داد و ستد داشته و گهکاه کانون مسلط سیاسی و Ùرهنگی در آسیا بوده&zwnj;اند . از این رو اÙغانستان در طول تاریخ گلوگاه یورش مهاجمین و جهان &zwnj;گشایان بوده که ردپای آن&zwnj;ها هنوز در گوشه و کنار این سرزمین دیده می&zwnj;شود .<br /> اÙغانستان کنونی به عنوان جزئی از ایران باستان در طول تاریخ دراز مدت خود شاهد حکومت&zwnj;های بسیاری از جمله هخامنشیان ، سلوکیان ، اشکانیان ، ساسانیان ، امویان ، عباسیان ، صÙاریان ، سامانیان ، غزنویان ، غوریان ، سلجوقیان ، خوارزمشاهیان ، ایلخانان مغول ، تیموریان ، گورکانیان ، صÙویه ، و اÙشاریه بوده &zwnj;است . در سال ۱۱۲۶ احمدشاه درانی که از سرداران نادرشاه اÙشار بود ، پس از مرگ او بر ناحیه شرقی Ùلات ایران (خراسان) مسلط شده خود را امیر خراسان خواند&nbsp; .<br /> اÙغانستان چندی پس از استقلال ، زیر سلطهٔ بریتانیا درآمد . از زمان استقلال اÙغانستان در سال ۱۲۹۸، این کشور دو بار توسط امپراتوری بریتانیا اشغال گردید و تا زمان اعلان استقلال آن توسط امان الله خان در ۱۲۹۸ (۱۹۱۹ م.) سیاست خارجی اÙغانستان زیر نظر مستقیم امپراتوری بریتانیا بود . واژهٔ اÙغانستان به عنوان نام یک کشور در سال ۱۳۰۲ و در قانون اساسی امان&zwnj;الله شاه به تصویب رسید . آغاز پادشاهی امان&zwnj;الله شاه در سال ۱۳۰۲ آغاز تاریخ مستقل اÙغانستان است . تاریخ پیش از این زمان عبارت از تاریخ مشترک اÙغانستان با ایران است .<br /> آب و هوا<br /> کشور اÙغانستان ، همچون اغلب کشورهای آسیای میانه محصور در کوهستان&zwnj;ها و خشکی&zwnj;ها است . بیشتر مناطق این کشور کوهستانی است اما در جنوب و جنوب باختری ، مناطق پستی نیز وجود دارد .<br /> بلندترین نقطه : قله نوشاخ به بلندی ۷٬۴۸۵ متر از سطح دریا<br /> پست&zwnj;ترین نقطه : رود آمودریا به بلندی ۲۵۸ متر از سطح دریا<br /> منابع طبیعی<br /> از منابع طبیعی کشور می&zwnj;توان به گاز طبیعی ، نÙت ، زغال سنگ ، مس ، کرومیت ، طلق (نوعی کانی شÙاÙ به رنگ&zwnj;های سÙید و سبز و خاکستری) ، سولÙات باریم ، گوگرد ، سرب ، روی ، آهن ، نمک طعام و سنگ&zwnj;های قیمتی ، اورانیوم و ... اشاره کرد .<br /> محیط زیست<br /> قطع درختان جنگلی توسط قاچاقچیان و انتقال چوب این درختان به کشورهای همسایه و عمدتاً پاکستان باعث نابودی بیش از ۷۰ درصد جنگل&zwnj;های این کشور تا سال ۲۰۰۹ شد .<br /> شاید مهم&zwnj;ترین مشکل زیست&zwnj;محیطی اÙغانستان خطر نابودی جانورانی مانند پلنگ برÙی ، بزهای کوهی ، سمور ، غزال&zwnj;های وحشی ، قوچ و ... باشد . این حیوانات بیشتر برای استÙاده از پوست&zwnj;شان کشته می&zwnj;شوند .<br /> از شاخص&zwnj;ترین محدودیت&zwnj;های زیست&zwnj;محیطی این کشور می&zwnj;توان به محدویت در دسترسی به منابع آب (مصرÙ کشاورزی و آشامیدنی) ، چرای بیش از حد دام ، آلودگی هوا و آب ، عدم دسترسی به آب&zwnj;های آزاد و ... اشاره کرد . تقریباً در اÙغانستان سامانهٔ دÙع زباله به روش مدرن وجود ندارد .<br /> بلایای طبیعی<br /> از بلایای طبیعی معمول این کشور می&zwnj;توان به زمین&zwnj;لرزه&zwnj;های Ùراوان (در میان کوه&zwnj;های هندوکش) ، سیل و خشکسالی اشاره کرد .<br /> جغراÙیای انسانی<br /> پرجمعیت&zwnj;ترین شهرهای اÙغانستان به ترتیب کابل ، قندهار ، مزار شریÙ و جلال آباد هستند . روابط خویشاوندی و خانوادگی در میان مردم اÙغانستان بسیار نزدیک و صمیمانه &zwnj;است . در این کشور مسائل حاد میان مردم توسط ریش&zwnj;سÙیدان و بزرگان حل و Ùصل می&zwnj;شود .<br /> گروه&zwnj;های نژادی<br /> گروه&zwnj;های نژادی اÙغانستان عبارتند از : تاجیک ، پشتون ، هزاره ، ازبک ، ترکمن ، اویماق ، بلوچ ، پشه&zwnj;یی ، نورستانی ، اسماری (گجر) ، قزلباش&zwnj;ها و .... تاجیکها بیشتر در نیمه شمالی کشور و در تمام کشور پراکنده&zwnj;اند و هزاره&zwnj;ها درمناطق مرکزی کشور زندگی می&zwnj;کنند ، همچنین پشتون&zwnj;ها در نیمه جنوبی کشور زندگی می&zwnj;کنند . قوم بلوچ در جنوب باختری ، قوم&zwnj;های ازبک و ترکمن در شمال ، و اقوام نورستانی و پشه&zwnj;یی در مناطق مرکزی و شرقی کشور به سر می&zwnj;برند .<br /> مذهب<br /> از روی دین&zwnj;داری ، ۹۹٪ مردم اÙغانستان مسلمان هستند که حدود ۸۰-۸۹٪ آنان سنی ، ۱۰-۱۹٪ شیعه و ۱٪ دیگر ادیان هستند . تا دهه ۱۸۹۰، منطقه نورستان به خاطر ساکنین&zwnj;اش با نام کاÙرستان (سرزمین کاÙرها) شناخته می&zwnj;شد . نورستانی&zwnj;ها از نژادی متمایز بودند که به باورهای روح&zwnj;باوری ، چندخدایی و شمن&zwnj;باوری گرویده بودند .<br /> مذاهب دیگری چون هندو و سیک نیز در اÙغانستان پیروانی دارد . پیش از جنگ&zwnj;های ۳۰ سال گذشته ، اقلیتی یهودی نیز در اÙغانستان و به ویژه شهر هرات وجود داشتند که امروزه بیشتر آنان به اسرائیل رÙته&zwnj;اند . همچنین بین ۱٬۰۰۰ تا ۲٬۰۰۰ نÙر از پیروان مسیحیت در این کشور زندگی می&zwnj;کنند .<br /> زبان و خط<br /> ماده شانزدهم قانون اساسی اÙغانستان زبان&zwnj;های Ùارسی (در گویش رسمی و دولتی دری) و پشتو را زبان&zwnj;های رسمی اÙغانستان اعلام می&zwnj;کند و چنین می&zwnj;گوید : &quot;از جمله زبان&zwnj;های پشتو ، دری ، ازبکی ، ترکمنی ، بلوچی و پشه&zwnj;ای ، نورستانی ، پامیری و سایر زبان&zwnj;های رایج در کشور ، پشتو و دری زبان&zwnj;های رسمی دولت می&zwnj;باشند . در مناطقی که اکثریت مردم به یکی از زبان&zwnj;های ازبکی ، ترکمنی ، پشه&zwnj;ای ، نورستانی ، بلوچی و یا پامیری تکلم می&zwnj;نمایند ، آن زبان علاوه بر پشتو و دری ، زبان سوم رسمی می&zwnj;باشد و نحوه تطبیق آن توسط قانون تنظیم می&zwnj;گردد .&quot; دولت برای تقویت و یاÙتن همه زبان&zwnj;های اÙغانستان برنامه&zwnj;های موثر طرح و تطبیق می&zwnj;نماید . نشر مطبوعات و رسانه&zwnj;های گروهی به همه زبان&zwnj;های رایج در کشور آزاد می&zwnj;باشد .<br /> نامداران Ùرهنگی و هنری<br /> از چهره&zwnj;های Ùرهنگی مشهور اÙغانستانی می&zwnj;توان از مولانا جلال الدین بلخی ، خواجه عبدالله انصاری ، انوری ، عنصری بلخی ، دقیقی بلخی ، امام Ùخر رازی ، ابوریحان بیرونی ، عبدالقادر بیدل ، امیر علیشیر نوایی ، عبدالرحمن جامی ، رابعه بلخی ، ناصر خسرو ، سنایی غزنوی ، کمال الدین بهزاد ، ملا Ùیض&zwnj;محمد کاتب ، ابوعبید عبدالرحمن محمد جوزجانی ، حمیدی بلخی ، حنظله بادغیسی ، ظهیر Ùاریابی ، مولانا حسین واعظ کاشÙی ، شهید بلخی ، معروÙی بلخی ، ابوالموید بلخی ، ابونصر Ùارابی ، ابواسحاق Ùارابی ، رحمان بابا ، خوشحال خان ختک ، ابوشکور بلخی ، عشقری ، میرغلام محمد غبار و خلیل الله خلیلی نام برد .</span></p>