<p style="text-align: justify;" dir="rtl"><span style="font-size: small; font-family: tahoma,arial,helvetica,sans-serif;">جمهوری خودمختار نخجوان بخشی از جمهوری آذربایجان است که مرکز آن شهر نخجوان است . شهر نخجوان ۱۲ کیلومتر مربع وسعت دارد و کل جمهوری از ۸ شهر ، ۸ شهرستان و در حدود ۲۰۳ روستا تشکیل شده &zwnj;است .<br /> در ۹ Ùوریه سال ۱۹۲۴ میلادی نخجوان به صورت جمهوری خودمختار تأسیس شد .<br /> این جمهوری خودمختار در جنوب قÙقاز و شمال رود ارس واقع شده و از شمال و مـشرق مــحدود بــه جــمهوری ارمنستان از جنوب محدود بــه ایران و از غرب محدود به ترکیه است .<br /> طول مرزهای این جمهوری با &laquo;جمهوری ارمنستان&raquo; ۲۲۴ کیلومتر ، &laquo;جمهوری اسلامی ایران&raquo; ۱۶۳ کیلومتر و &laquo;جمهوری ترکیه&raquo; ۱۲ کیلومتر است . مساحت این جمهوری خودمختار ۵۵۰۰ کیلومتر و شمار اهالی آن در سال ۱۹۸۳ میلادی بالغ بر ۲۵۷۴۰۰ نÙر و در سال ۲۰۰۱ میلادی تقریباً بالغ بر ۴۰۰ هزار نÙر تخمین زده شده &zwnj;است .<br /> تاریخ نخجوان<br /> این کشور در سده&zwnj;های ۹ و ۸ پیش از میلاد زیر سلطه دولت &laquo;اورارتو&raquo; قرار گرÙت . در زمان پادشاهی &laquo;منوئه&raquo; لشکریان &laquo;اورارتو&raquo; با گذشتن از رود ارس به سوی شمال و جلگه ایروان تاختند . و قسمت&zwnj;هایی از این سرزمین را به تصرÙ خود در آوردند . &laquo;منوئه&raquo; برای حÙظ نواحی تسخیر شده ، در ساحل راست شمالی رود ارس نزدیک روستایی که اکنون به نام ترکی &laquo;داش&zwnj;بورون&raquo; معروÙ است مرکز اداری تأسیس کرد ، و آن را (منوآهینیلی) نامید .<br /> در سده هÙتم پیش از میلاد بخشی از اراضی تابع دولتهای &laquo;ماننا&raquo; و ماد بود . ولی در سده هشتم پیش از میلاد بخشی از شاهنشاهی (امپراتوری) هخامنشیان شد . از آن پس Ùرمانروایان ارمنی از دودمان یرواندی بر نخجوان حکم راندند . و این کار با مواÙقت کوروش بزرگ پادشاه هخامنشی صورت گرÙت .<br /> بعد از &laquo;یرواندیان&raquo; دودمان &laquo;ارتاشیان&raquo; و سپس اشکانیان بر نخجوان حکم&zwnj;Ùرامایی کردند و نخجوان بخشی از سرزمین اتورپاتکان شد . بعدها این سرزمین به دو گروه از &laquo;ناخارارهای&raquo; ارمنی تعلق یاÙت . شمال آن در اختیار دودمان &laquo;سیونی&raquo; و جنوب آن زیر Ùرمان دودمان &laquo;آرتسرونی&raquo; قرار گرÙت .<br /> در سده سوم میلادی نخجوان به همراه بخش شرقی قÙقاز تابع دولت ساسانی بود ، و شاهان ساسانی مرزبانانی بر این سرزمین می&zwnj;گماردند . در پیکارهای میان دولتهای ایران و روم و بعدها ایران و بیزانس ، نخجوان بارها مورد تاخت و تاز قرار گرÙت در این سرزمین آتشکده&zwnj;های متعددی وجود داشته&zwnj; است . و در این حین کلیساهایی نیز در آن منطقه بنا گردید . از آثار بجای مانده از آن زمان می&zwnj;توان دریاÙت که زرتشتیان و مسیحیان در کنار یکدیگر زندگی می&zwnj;کردند .<br /> این جمهوری خودمختار براساس معاهده ترکمنچای در سال ۱۸۱۸ میلادی از ایران ، و در سال ۱۹۱۸ میلادی توسط ارمنی&zwnj;ها از خاک جمهوری آذربایجان جدا گردید اما با اعلام خودمختاری در ترکیب جمهوری آذربایجان قرار گرÙته &zwnj;است . بعد از Ùروپاشی شوروی و آغاز جنگ ارمنستان و آذربایجان ، ارتباط زمینی نخجوان با باکو قطع شد .<br /> آئین مسیحیت در سده چهارم میلادی توسط &laquo;گریگور&raquo; مشهور ، و تیرداد سوم یا تیرداد بزرگ ، شاه ارمنستان ، رواج یاÙت . از این به بعد آئین زرتشت در معرض نابودی قرار گرÙت .<br /> در سده&zwnj;های ۵ و ۶ میلادی یکی از مناطق مرزبان نشین ساسانی ، نخجوان بود . اواخر سده ۶ میلادی بخشی از نخجوان ، از جمله ناحیه &laquo;سیونیک&raquo; ضمیمه خاک &laquo;آتورپادکان&raquo; شد . از قرن ۴ تا ۱۱ میلادی کرسی اسقÙی &laquo;اساقÙه&raquo; وابسته به دودمان مرادابتونی &laquo;مردبد&raquo; در نخجوان قرار داشت . <br /> سده ۴ میلادی هزاران ارمنی و یهودی نخجوان ، به ویژه شهر مرکزی آن سکنی داشتند . در نیمه نخست سده ۶ میلادی در نخجوان مرکز ضرب سکه&zwnj;های ساسانی دایر شد . در عهد جنگهای &laquo;ایران&raquo; و &laquo;بیزانس&raquo; درسال ۶۲۵ میلادی هراکلیوس طی لشکرکشیهای خود شهر و بخشی از سرزمین نخجوان را ویران کرد .<br /> در سالهای ۴۱۲-۴۱۱ هجری قمری &laquo;ترکان غز&raquo; به سرزمین &laquo;وسپوهرگان&raquo; که شامل نواحی &laquo;وان&raquo; ، &laquo;اردوبار&raquo; و &laquo;نخجوان&raquo; بود ، حمله بردند . بعضی تاریخ&zwnj;نگاران از وجود پیکارهایی میان ارمنیان و ترکان نخجوان در (دوین ) خبر داده&zwnj;اند .<br /> نخجوان در سده&zwnj;های ۱۰ و ۱۱ میلادی از شکوÙایی برخوردار بود ولی از آن پس ترکان غز به سرزمین مزبور هجوم آوردند . در سده ۱۲ میلادی نخجوان تابع دولت &laquo;ایلدگزها&raquo; بود . در شهر نخجوان کلیساها ، مساجد و کاروانسراهای متعددی وجود داشت که بسیاری از آنها توسط تخریب و یا به کل برچیده شده&zwnj;اند . سال ۱۲۲۱ میلادی مغولان به نخجوان حمله بردند . در سال ۱۲۲۵ میلادی ، ۶۲۲ هجری قمری &laquo;جلال&zwnj;الدین محمدخوارزمشاه&raquo; بر نخجوان حکم راند .<br /> در سده&zwnj;های ۱۱ و ۱۲ هجری و دوران جنگهای ایران و عثمانی ، اراضی نخجوان بارها به میدان جنگ سپاهان دو کشور تبدیل شد .<br /> در قرن ۱۱ هجری ، ۱۶۰۳ میلادی شاه عباس برای باز پس گرÙتن ولایات شمال غربی ایران از دولت عثمانی به آذربایجان لشکر کشید . شاه عباس با روش خاصی که در جنگها داشت توانست بخش بزرگی از آذربایجان ، قره&zwnj;باغ ، ارمنستان و نخجوان را از ترکان باز پس گیرد . در سال ۱۱۳۷ هجری قمری پایان عصر صÙویان حاکم بر نخجوان کلید خورد و ولایت به پسر عسگرشاه طهماسب تسلیم شد . در پیکاری که میان نادرشاه اÙشار و &laquo;تیمورپاشا&raquo; در گرÙت ، سردار ترک شکست خورده این شکست سبب شد که &laquo;علی&zwnj;پاشا&raquo; طی نامه&zwnj;ای متذکر گردد که آماده &zwnj;است &laquo;قلعه نخجوان&raquo; را رها کند و به قسطنطنیه باز گردد .<br /> در دوران جنگهای ایران و روس ، نخجوان از سوی ارتش روسیه تزاری اشغال شد و طبق معاهده ترکمنچای اراضی این سرزمین به تصرÙ دولت روسیه درآمد . در سال ۱۸۴۱ میلادی نخجوان تابع حکومت گرجستان و در سال ۱۸۴۶ میلادی تابع حکومت ایروان &laquo;ارمنستان&raquo; شد . و در سال ۱۹۱۸ میلادی نخجوان تحت اشغال نیروهای ترک قرار گرÙت .<br /> بعد از شکست عثمانی&zwnj;ها در جنگ جهانی اول ، ترکیه جمهوری ارس را در این ناحیه تشکیل داد . این جمهوری تا ژانویه سال ۱۹۱۹ میلادی که نیروهای انگلیسی نخجوان را اشغال کردند وجود داشت . پس از آن ، در نخجوان تشکیلات جدیدی در شکل Ùرمانداری نظامی تحت قیومت انگلیس به وجود آمد ، و یک داشناک ریاست حکومت نخجوان را به عهده گرÙت . انگلیسی&zwnj;ها سرانجام از روس&zwnj;های بلشویک در قÙقاز شکست خورده و از نخجوان و قÙقاز عقب&zwnj;نشینی کردند .<br /> در ۲۸ ژوئیه سال ۱۹۲۱ میلادی سه ماه پس از تأسیس دولت شوروی سوسیالیستی ، نخجوان نیز به صورت یک جمهوری شوروی سوسیالیستی تأسیس شد . و در تاریخ ۹ Ùوریه سال ۱۹۲۴ میلادی نخجوان به صورت جمهوری خودمختار و جزئی از جمهوری شوروی سوسیالیستی آذربایجان درآمد و نخستین قانون اساسی آن در سال ۱۹۲۶ میلادی به تصویب رسید .<br /> ریشه نام نخجوان<br /> در گویش&zwnj;های مختلÙ به نخجوان ، &laquo;ناخ جوان&raquo; ، &laquo;ناخ جاوان&raquo; ، &laquo;ناخ ایجه&zwnj;وان&raquo; ، &laquo;ناخ&zwnj;ایجاوان&raquo; هم گÙته شده&zwnj; است که بر پایه نظر زبان شناس قرن نوزدهم جان هنریش این نام از &laquo;ناخ&zwnj;ناگان ایجه وان&raquo; در زبان ارمنی گرÙته شده&zwnj; است و به معنی &laquo;نخستین استراحتگاه&raquo; است . بر پایه نوشته های انجیل نوح پس از Ùرو نشستن جوشش طوÙان در کوهستان آرارات Ùرود آمده بود . بدان سبب نخجوان با گویش ارمنی بدین نام نامیده شد . <br /> البته این نام در دوران باستان به این شکل نیامده است و هنریش معتقد است این نام دگرگون شده Nakhchivan به Nax�?avan است که از کلمه Nax�? و پسوند avan که در ارمنی به معنی شهر است پدید آمده است . نخجوان نیز در جغراÙیای بطلمیوس و توسط دیگر نویسندگان کلاسیک به عنوان Naxuana ذکر شده بود .<br /> نخجوان را در سده&zwnj;های نخست میلادی &laquo;آپوواتریون&raquo; می&zwnj;نامیدند که به معنی &laquo;استراحتگاه و کاروانسرای&raquo; است . در سده دوم میلادی ، نخجوان را بنام (ناکساوانا) NAXOUANA نامیدند .<br /> جغراÙیای نخجوان<br /> نخجوان در ترکیب کشور آذربایجان یک جمهوری خودمختار است که پیوستگی ارضی و جغراÙیایی با پیکره اصلی خاک جمهوری آذربایجان ندارد . این جمهوری خودمختار از جنوب و شمال غربی با جمهوری اسلامی ایران و جمهوری ترکیه و از شمال و شمال شرقی به جمهوری ارمنستان محدود شده و با جمهوری اسلامی ایران ۱۶۳ کیلومتر مرز مشترک دارد . خطوط مرزی نخجوان با جمهوری اسلامی ایران طی معاهده ترکمنچای مشخص شده&zwnj; است و مرزهای این کشور ، جمهوری ترکیه و جمهوری ارمنستان به موجب مواÙقت&zwnj;نامه &laquo;قارص&raquo; مشخص گردیده &zwnj;است .<br /> جمهوری خودمختار نخجوان با مساحت ۵۵۰۰ کیلومتر مربع دارای سرزمینی پست است . مرتÙع&zwnj;ترین قلعه این جمهوری خودمختار حدود ۳۹۰۴ متر ارتÙاع دارد که به نام &laquo;قاپی جیق&raquo; معروÙ است .</span></p>