<p style="text-align: justify;" dir="rtl"><span style="font-size: medium; font-family: Yekan;">مجموعه&zwnj; حرم&zwnj; حضرت&zwnj; معصومه&zwnj; (س&zwnj;) در مركز شهر قم&zwnj; يكي&zwnj; از بزرگترين &zwnj;و ارزشمندترين&zwnj; آثار معماري&zwnj; اسلامي&zwnj; ايران&zwnj; و جهان&zwnj; است&zwnj; كه&zwnj; يادگارهاي&zwnj; گرانبهايي&zwnj; از قرون&zwnj; مختلÙ&zwnj; را در بر دارد . اين&zwnj; مجموعه&zwnj; بر مزار حضرت&zwnj; Ùاطمه&zwnj; - دخت&zwnj; امام&zwnj; موسي&zwnj; كاظم&zwnj; (ع&zwnj;) و خواهر امام&zwnj; رضا (ع&zwnj;) - ملقب&zwnj; به&zwnj; معصومه &zwnj;بنا گرديده&zwnj; است . پس&zwnj; از آنكه&zwnj; آن&zwnj; حضرت&zwnj; به&zwnj; خاك&zwnj; سپرده&zwnj; شد ، موسي&zwnj; بن&zwnj; خزرج&zwnj; بر مزار مطهر وي&zwnj; سايباني&zwnj; از بوريا بر پا داشت&zwnj; ولي&zwnj; به&zwnj; مرور زمان &zwnj;، مردم&zwnj; قبه&zwnj;اي&zwnj; با آجر و گچ&zwnj; به&zwnj; صورت&zwnj; برج&zwnj; بر تربت&zwnj; وي&zwnj; بنا كردند . <br /> اين&zwnj; امر باعث&zwnj; شد كه&zwnj; هرگاه &zwnj;يكي&zwnj; از زنان&zwnj; خاندان&zwnj; موسي&zwnj; بن&zwnj; مبرقع&zwnj; وÙات&zwnj; مي&zwnj;ياÙت&zwnj; در جوار مرقد و تربت&zwnj; منور ستي&zwnj; Ùاطمه&zwnj; (س&zwnj;) دÙن&zwnj; مي&zwnj;گرديد و لذا قبه&zwnj;اي&zwnj; كه&zwnj; چهار نÙر در زير آن&zwnj; مدÙون&zwnj; بودند ايجاد شد ، به&zwnj; مرور دو قبه&zwnj; ديگر در كنار قبه&zwnj; اوليه &zwnj;بر پا شد ، در سال&zwnj; 447&nbsp; ه.ق&zwnj; وزير طغرل&zwnj; به&zwnj; نام&zwnj; ميرابوالÙضل&zwnj; كه&zwnj; مردي&zwnj; ديندار بود ، قبه&zwnj;اي&zwnj; بر Ùراز سه&zwnj; قبه&zwnj; مذكور بنا نهاد كه&zwnj; ارتÙاع&zwnj; آن&zwnj; 14 متر بود . در عصر صÙوي&zwnj; حرم&zwnj; حضرت&zwnj; معصومه&zwnj; داراي&zwnj; چهار صحن&zwnj; بود كه&zwnj; پشت&zwnj; سر هم&zwnj; قرار گرÙته&zwnj; بود و زائرين&zwnj; از يكي&zwnj; از صحن&zwnj;ها وارد و از ديگري&zwnj; خارج&zwnj; مي&zwnj;شدند . در عصر قاجار ، Ùتحعلي&zwnj; شاه&zwnj; به&zwnj; قم&zwnj; و آستانه&zwnj; مقدسه&zwnj; توجهي&zwnj; خاص&zwnj; مبذول&zwnj; داشت &zwnj;. چنان&zwnj; كه&zwnj; تزئينات &zwnj;، رواق&zwnj;ها و بيوتات&zwnj; Ùعلي&zwnj; حرم&zwnj; اغلب&zwnj; به&zwnj; آن&zwnj; دوره&zwnj; تعلق&zwnj; دارند . در حال&zwnj; حاضر ابنيه&zwnj; آستانه&zwnj; مباركه&zwnj; عبارتند از :<br /> حرم &zwnj;: بناي&zwnj; Ùعلي&zwnj; حرم&zwnj; توسط&zwnj; شاه&zwnj; بيگم&zwnj; در سال&zwnj; 925 ه.ق&zwnj; ساخته&zwnj; شده&zwnj; است &zwnj;. قاعده&zwnj; حرم&zwnj; به&zwnj; صورت&zwnj; هشت&zwnj; ضلعي &zwnj;غير متساوي&zwnj; و داراي&zwnj; هشت&zwnj; صÙه&zwnj; است &zwnj;. پس&zwnj; از اين&zwnj; بخش &zwnj;، قاعده&zwnj; گنبد و سقÙ&zwnj; با مقرنس&zwnj;هاي&zwnj; تزئيني&zwnj; قرار دارد . كتيبه&zwnj;اي&zwnj; سراسري&zwnj; از كاشي&zwnj; معرق&zwnj; به&zwnj; خط&zwnj; ثلث&zwnj; طلايي&zwnj; و سÙيد ميان&zwnj; دو حاشيه&zwnj; كاشي&zwnj; Ùيروزه&zwnj;اي&zwnj; تعبيه&zwnj; شده&zwnj; است &zwnj;. متن&zwnj; اين&zwnj; كتيبه&zwnj; چند حديث&zwnj; نبوي&zwnj; در ستايش&zwnj; از پيروان&zwnj; خاندان&zwnj; پيامبر است&zwnj; . همچنين&zwnj; كتيبه&zwnj; ديگري&zwnj; به&zwnj; خط&zwnj; ثلث &zwnj;برجسته &zwnj;، گچبري&zwnj; شده&zwnj; كه&zwnj; متن&zwnj; آن&zwnj; ، مدح&zwnj; حضرت&zwnj; علي&zwnj; (ع&zwnj;) و آيات&zwnj; قرآني&zwnj; به&zwnj; تاريخ&zwnj; 1251&nbsp; ه.ق&zwnj; است &zwnj;.<br /> برÙراز بنا ، گنبدي&zwnj; با ارتÙاع&zwnj; 16 متر برپاست&zwnj; كه&zwnj; در سال&zwnj;هاي&zwnj; 1215 - 1218 ه.ق&zwnj; به&zwnj; دستور Ùتحعلي&zwnj; شاه&zwnj; به&zwnj; جاي&zwnj; گنبد پيشين&zwnj; ساخته&zwnj; شده&zwnj; است &zwnj;. مرقد مطهر امروزه&zwnj; در ميان&zwnj; دو ضريح&zwnj; از ديد پنهان&zwnj; است &zwnj;. اين&zwnj; مرقد با كاشي&zwnj;هاي&zwnj; بسيار نÙيس&zwnj; و زيبايي&zwnj; در اواسط&zwnj; قرن&zwnj; هÙتم&zwnj; هجري&zwnj; پوشيده&zwnj; شده&zwnj; كه&zwnj; تنوع&zwnj; و استادي&zwnj; قابل&zwnj; ستايشي&zwnj; در انجام&zwnj; آنها بكار رÙته &zwnj;است &zwnj;. در جنوب&zwnj; روضه&zwnj; منور ، پس&zwnj; از عبور از رواق&zwnj; جنوبي&zwnj; ، گنبد بزرگي&zwnj; است&zwnj; كه&zwnj; پيشتر &laquo;صحن&zwnj;زنانه&zwnj;&raquo; خوانده&zwnj; مي&zwnj;شد و اكنون&zwnj; &laquo;مسجد موزه&zwnj;&raquo; نام&zwnj; دارد . پوشش&zwnj; سقÙ&zwnj; و قاعده&zwnj; گنبد و محراب&zwnj; با كاشيكاري&zwnj; زيبا ، بديع&zwnj; و كتيبه&zwnj;هاي&zwnj; متعددي&zwnj; تزئين&zwnj; گرديده &zwnj;است&zwnj; .<br /> در جهت&zwnj; شمالي&zwnj; روضه&zwnj; منوره&zwnj; ايوان&zwnj; طلا از ساخته&zwnj;هاي&zwnj; شاه&zwnj; بيگم&zwnj; - دختر شاه&zwnj; اسماعيل&zwnj; در سال&zwnj; 925 ه.ق&zwnj; قرار دارد ، اين&zwnj; ايوان&zwnj; ازاره&zwnj; كاشيكاري&zwnj; عصر صÙوي&zwnj; دارد و برÙراز آن&zwnj; دو مأذنه&zwnj; استوانه&zwnj;اي&zwnj; استوار شده&zwnj; است&zwnj; . در مدخل&zwnj; حرم&zwnj; ، از جانب&zwnj; شرقي&zwnj; نيز ايواني&zwnj; به&zwnj; بلندي&zwnj; ايوان&zwnj; طلا قرار دارد كه&zwnj; به&zwnj; "ايوان&zwnj; آيينه&zwnj;" معروÙ&zwnj; است&zwnj; و اثري&zwnj; هنري&zwnj; و نÙيس&zwnj; از معماري&zwnj; دوره&zwnj; قاجار بشمار مي&zwnj;آيد . در جلوي&zwnj; ايوان &zwnj;، Ùضاهاي&zwnj; سرپوشيده&zwnj; شكوهمند و بديعي&zwnj; قرار دارد .<br /> صحن&zwnj; جديد : اين&zwnj; صحن&zwnj; در شرق&zwnj; حرم&zwnj; واقع&zwnj; شده&zwnj; و توسط&zwnj; ميرزا علي&zwnj; اصغرخان&zwnj; امين&zwnj; السلطان&zwnj; بنا گرديده&zwnj; است &zwnj;. گرداگرد اين&zwnj; صحن&zwnj; بيش&zwnj; از 30 بقعه&zwnj; كوچك&zwnj; و بزرگ&zwnj; بنا شده&zwnj; كه&zwnj; مهمّترين&zwnj; آن&zwnj;ها ، مدÙن&zwnj; خود ميرزاعلي&zwnj; اصغرخان&zwnj; است&zwnj; كه&zwnj; به&zwnj; ايوان&zwnj; آن&zwnj; چسبيده&zwnj; است &zwnj;. صحن&zwnj; نو دو قسمت&zwnj; پيوسته&zwnj; دارد . قسمت&zwnj; بزرگتر ، هشت&zwnj; گوشه&zwnj; نامنظم&zwnj; و قسمت&zwnj; كوچكتر به&zwnj; صورت&zwnj; زايده&zwnj;اي&zwnj; در ميان&zwnj; ضلع&zwnj; شرقي&zwnj; به&zwnj; شكل&zwnj; پنج&zwnj; گوشه&zwnj; است&zwnj; . گرداگرد صحن&zwnj; ، بالاي&zwnj; ايوان&zwnj;ها ، كتيبه&zwnj;اي&zwnj; از كاشي&zwnj; خشتي&zwnj; با زمينه&zwnj; لاجوردي&zwnj; قرار دارد كه&zwnj; بر آن&zwnj; دو قصيده&zwnj; از Ùتح&zwnj; الله شيباني&zwnj; كاشاني&zwnj; نوشته&zwnj; شده &zwnj;است &zwnj;. اين&zwnj; صحن&zwnj; گذشته&zwnj; از ايوان&zwnj; آيينه &zwnj;، سه&zwnj; ايوان&zwnj; ديگر در اضلاع&zwnj; شرقي&zwnj; ، شمالي&zwnj; و جنوبي&zwnj; دارد . ايوان&zwnj; شرقي&zwnj; از عناصر بسيار نÙيس&zwnj; اين&zwnj; صحن&zwnj; است &zwnj;. پوشش&zwnj; سقÙ&zwnj; ايوان &zwnj;، مقرنس&zwnj; زيباست&zwnj; كه&zwnj; با كاشي&zwnj; طلايي&zwnj; رنگ&zwnj; آراسته&zwnj; شده&zwnj; است &zwnj;. بر Ùراز اين&zwnj; ايوان &zwnj;، 2 گلدسته&zwnj; زيبا و يك&zwnj; برج&zwnj; ساعت&zwnj; احداث&zwnj; شده&zwnj; است &zwnj;. در طرÙين&zwnj; اين&zwnj; ايوان &zwnj;، دو راهرو وجود داشت&zwnj; كه&zwnj; اكنون&zwnj; به&zwnj; مقبره&zwnj; تبديل&zwnj; شده&zwnj; است &zwnj;. صحن&zwnj; نو در سه&zwnj; جانب&zwnj; شرق&zwnj; ، شمال&zwnj; و جنوب &zwnj;، سه&zwnj; درگاه&zwnj; ورودي&zwnj; دارد كه&zwnj; در هر سه&zwnj; سو با كاشيكاري&zwnj; آراسته&zwnj; شده&zwnj; است &zwnj;.<br /> صحن&zwnj; عتيق &zwnj;: اين&zwnj; صحن&zwnj; توسط&zwnj; Ùتحعلي&zwnj; شاه&zwnj; قاجار ، جايگزين&zwnj; دو صحن&zwnj; كوچك&zwnj; دوره&zwnj; صÙوي&zwnj; شده&zwnj; است &zwnj;. در ضلع &zwnj;جنوبي&zwnj; اين&zwnj; صحن &zwnj;، ايوان&zwnj; طلا و ايوان&zwnj;هاي&zwnj; دو سوي&zwnj; آن&zwnj; و در سه&zwnj; جانب&zwnj; ديگر ، 16 بقعه&zwnj; از جمله&zwnj; مقابر دو پادشاه&zwnj; قاجار قرار دارد .<br /> گرداگرد صحن&zwnj; عتيق&zwnj; و بر Ùراز پيشاني&zwnj; ايوان&zwnj;ها ، كتيبه&zwnj; جديدي&zwnj; از قصيده&zwnj; معجزيه&zwnj; ناطق&zwnj; اصÙهاني&zwnj; تعبيه&zwnj; شده &zwnj;است&zwnj; كه&zwnj; به&zwnj; مناسبت&zwnj; تذهيب&zwnj; گنبد در سال&zwnj; 1218 ه.ق&zwnj; سروده&zwnj; شده&zwnj; بود . مدخل&zwnj; اين&zwnj; صحن&zwnj; از شمال&zwnj; ، سر در باشكوهي&zwnj; از دوره&zwnj; شاه&zwnj; طهماسب&zwnj; صÙوي&zwnj; در جانب&zwnj; مدرسه&zwnj; Ùيضيه&zwnj; و ايواني&zwnj; از دوره&zwnj; قاجار در داخل&zwnj; صحن&zwnj; دارد . ايوان&zwnj; شمالي&zwnj; صحن&zwnj; عتيق&zwnj; با سقÙ&zwnj; مقرنس&zwnj; و بدنه&zwnj; گچي&zwnj; ساده&zwnj; ، روبروي&zwnj; ايوان&zwnj; طلا قرار دارد . ايوان&zwnj; جنوبي&zwnj; با دو تختگاه &zwnj;، از آثار نÙيس&zwnj; دوره&zwnj; صÙوي&zwnj; است &zwnj;. در اين&zwnj; قسمت &zwnj;، كتيبه&zwnj;اي&zwnj; به&zwnj; شعر نوشته&zwnj; شده&zwnj; است &zwnj;.<br /> مقابر پادشاهان &zwnj;، در مجموعه&zwnj; حرم&zwnj; حضرت&zwnj; معصومه&zwnj; (س&zwnj;) ، تعدادي&zwnj; از شاهان&zwnj; و شاهزادگان&zwnj; صÙوي&zwnj; و قاجاري &zwnj;مدÙون&zwnj; هستند كه&zwnj; بناي&zwnj; مزار آن&zwnj;ها از جمله&zwnj; آثار تاريخي&zwnj; و هنري&zwnj; اين&zwnj; مجموعه&zwnj; محسوب&zwnj; مي&zwnj;گردد كه&zwnj; در مبحث &zwnj;آرامگاه&zwnj;ها مورد اشاره&zwnj; قرار گرÙتند .<br /> </span></p>