<p style="text-align: justify;" dir="rtl"><span style="font-size: small; font-family: tahoma,arial,helvetica,sans-serif;"><span style="font-size: medium; font-family: Yekan;">استان&zwnj; قم&zwnj; با وسعتي&zwnj; معادل&zwnj; 631,14 كيلومتر مربع&zwnj; در جنوب&zwnj; پايتخت&zwnj; واقع&zwnj; شده&zwnj; است &zwnj;. براساس&zwnj; آخرين &zwnj;تقسيمات&zwnj; سياسي&zwnj; و اداري&zwnj; در سال&zwnj; 1375 ، شهرستان&zwnj; قم&zwnj; تنها شهرستان&zwnj; استان&zwnj; و شهر قم&zwnj; مركز شهرستان&zwnj; و استان &zwnj;قم&zwnj; مي&zwnj;باشد . اين&zwnj; استان&zwnj; از شمال&zwnj; به&zwnj; جلگه&zwnj; ورامين&zwnj; و شهرري&zwnj; از استان&zwnj; تهران&zwnj; و ساوه&zwnj; از استان&zwnj; مركزي&zwnj; ، از جنوب&zwnj; به &zwnj;شهرستان&zwnj;هاي&zwnj; محلات&zwnj; و دليجان&zwnj; از استان&zwnj; مركزي&zwnj; و كاشان&zwnj; از استان&zwnj; اصÙهان&zwnj; و كوير نمك &zwnj;، از غرب&zwnj; به&zwnj; شهرستان&zwnj;هاي &zwnj;آشتيان&zwnj; و تÙرش&zwnj; از استان&zwnj; مركزي&zwnj; محدود است &zwnj;. <br /> استان&zwnj; قم&zwnj; در قلمرو كوير مركزي&zwnj; ايران&zwnj; واقع&zwnj; شده&zwnj; است &zwnj;. ناهمواري&zwnj;هاي&zwnj; استان&zwnj; قم&zwnj; مشتمل&zwnj; بر نواحي&zwnj; كوهستاني &zwnj;، پايكوهي&zwnj; و دشتي&zwnj; است&zwnj; . شهر قم&zwnj; به&zwnj; علّت&zwnj; مجاورت&zwnj; با بيابان&zwnj; و دوري&zwnj; از دريا ، اقليمي&zwnj; خشك&zwnj; و كم&zwnj; رطوبت&zwnj; و بارشي&zwnj; اندك&zwnj; و نامناسب&zwnj; دارد . بيشتر زمين&zwnj;هاي&zwnj; اين&zwnj; استان&zwnj; قابليت&zwnj; كشاورزي&zwnj; ندارند و به&zwnj; حاشيه&zwnj; درياچه&zwnj; نمك&zwnj; يا مسيله&zwnj; معروÙ&zwnj;اند . این&zwnj; استان&zwnj; در سال&zwnj; 1375 ، حدود 853044 نÙر جمعّيت&zwnj; داشته &zwnj;است&zwnj; كه&zwnj; از اين&zwnj; تعداد 16/91 درصد در نقاط&zwnj; شهري&zwnj; و 82/8 درصد در نقاط&zwnj; روستايي&zwnj; سكونت&zwnj; داشته&zwnj;اند . گÙته&zwnj; مي&zwnj;شود كه&zwnj; شهر قم&zwnj; پيش&zwnj; از دوره&zwnj; اسلامي&zwnj; نيز وجود داشته&zwnj; است&zwnj; ولي&zwnj; گروهي&zwnj; اعتقاد دارند كه &zwnj;شهر قم&zwnj; بعد از اسلام&zwnj; بنا گرديده&zwnj; است &zwnj;. <br />&laquo;كÙم&zwnj;&raquo; نام&zwnj; حصار باستاني&zwnj; شهر قم&zwnj; بود و به&zwnj; همين&zwnj; لحاظ&zwnj; عرب&zwnj;ها اين&zwnj; شهر را قم &zwnj;ناميدند . در زمان&zwnj; حمله&zwnj; عرب&zwnj;ها به&zwnj; ايران &zwnj;، قم&zwnj; از توابع&zwnj; اصÙهان&zwnj; بود و همزمان&zwnj; با اصÙهان&zwnj; Ùتح&zwnj; گرديد . در سال&zwnj; 24-23 هجري&zwnj; قمري&zwnj; ، ابوموسي&zwnj; اشعري&zwnj; بخشي&zwnj; از سپاه&zwnj; تحت&zwnj; Ùرماندهي&zwnj; خود را روانه&zwnj; Ùتح&zwnj; قم&zwnj; نمود و اين&zwnj; شهر در زمان &zwnj;عمر - خليÙه&zwnj; دوّم&zwnj; - به&zwnj; دست&zwnj; مسلمين&zwnj; Ùتح&zwnj; شد . با مهاجرت&zwnj; قبيله&zwnj; اشعري&zwnj; از كوÙه&zwnj; به&zwnj; قم&zwnj; و اسكان&zwnj; آن&zwnj;ها در اين &zwnj;ناحيه&zwnj; ، قم&zwnj; به&zwnj; تدريج&zwnj; به&zwnj; شهر تبديل&zwnj; شد . بين&zwnj; اعراب&zwnj; اشعري&zwnj; و ساكنان&zwnj; زرتشتي&zwnj; قم&zwnj; پيوسته&zwnj; نزاع&zwnj; و درگيري&zwnj; در مي&zwnj;گرÙت&zwnj; كه&zwnj; به&zwnj; شكست&zwnj; قطعي&zwnj; زرتشتيان&zwnj; و تسلط&zwnj; اشعريان&zwnj; مسلمان&zwnj; بر قم&zwnj; منجر شد . <br /> در قرون&zwnj; اوّليه&zwnj; اسلام &zwnj;، علويان &zwnj;با بي&zwnj;رحمانه&zwnj;ترين&zwnj; وضع &zwnj;، تحت&zwnj; آزار و تعقيب&zwnj; حكام&zwnj; عباسي&zwnj; و اموي&zwnj; بودند . در ميان&zwnj; شهرهاي&zwnj; ايران &zwnj;، قم&zwnj; از مناطق &zwnj;مهمّي&zwnj; بود كه&zwnj; علويان&zwnj; پيوسته&zwnj; به&zwnj; سوي&zwnj; آن&zwnj; هجرت&zwnj; مي&zwnj;كردند . با حضور علويان&zwnj; در قم &zwnj;، اين&zwnj; شهر به&zwnj; يك&zwnj; شهر علوي&zwnj; نشين&zwnj; تبديل&zwnj; شد . مردم&zwnj; قم &zwnj;، مأموران&zwnj; را قاتل&zwnj; امام&zwnj; هشتم &zwnj;علي&zwnj; بن&zwnj; موسي&zwnj; الرضا (ع&zwnj;) مي&zwnj;دانستند و به&zwnj; خواهر آن&zwnj; حضرت&zwnj; در قم&zwnj; Ùوت&zwnj; و مدÙون&zwnj; است&zwnj; عشق&zwnj; مي&zwnj;ورزيدند و لذا با حكومت&zwnj; آن&zwnj; ناسازگاري&zwnj; مي&zwnj;كردند و خراج&zwnj; نمي&zwnj;پرداختند . <br />مأمون&zwnj; ، &laquo;علي&zwnj; بن&zwnj; هشام&zwnj;&raquo; را با لشكر نيرومند به&zwnj; سوي &zwnj;شهر قم&zwnj; روانه&zwnj; كرد كه&zwnj; به&zwnj; قتل&zwnj; عام&zwnj; مردم&zwnj; و تخريب&zwnj; شهر منجر شد . مردم&zwnj; قم&zwnj; پس&zwnj; از شنيدن&zwnj; خبر Ùوت&zwnj; مأمون&zwnj; دست&zwnj; به&zwnj; شورش&zwnj; زدند و با هجوم&zwnj; به&zwnj; دار الحكومه&zwnj; در سال&zwnj; 216 ه.ق&zwnj; عامل&zwnj; خليÙه&zwnj; را از شهر بيرون&zwnj; كردند . پس&zwnj; از مأمون &zwnj;، معتصم&zwnj; به&zwnj; خلاÙت&zwnj; رسيد و سپاهي&zwnj; را براي&zwnj; دÙع&zwnj; شورش&zwnj; به&zwnj; قم&zwnj; روانه&zwnj; كرد . اين&zwnj; سپاه&zwnj; نيز شهر را به&zwnj; آتش&zwnj; كشيد . بعد از اين&zwnj; سركوبي &zwnj;، &laquo;محمدبن&zwnj; عيسي&zwnj; بادغيسي&zwnj;&raquo; به&zwnj; حكومت&zwnj; قم &zwnj;گماشته&zwnj; شد . <br /> اين&zwnj; شخص&zwnj; سياست&zwnj; آرامش&zwnj; با مردم&zwnj; را در پيش&zwnj; گرÙت &zwnj;. با روي&zwnj; كار آمدن&zwnj; متوكل&zwnj; عباسي&zwnj; سياست&zwnj; ضد علوي&zwnj; تشديد شد و مردم&zwnj; قم&zwnj; نيز به&zwnj; حمايت&zwnj; از &laquo;حسين&zwnj; كوكبي&zwnj;&raquo; شتاÙتند تا دولت&zwnj; علوي&zwnj; در محدوده&zwnj; طالقان &zwnj;، قزوين &zwnj;، زنجان&zwnj; و ابهر توسط&zwnj; وي&zwnj; تشكيل&zwnj; شود . پس&zwnj; از متوكل&zwnj; ، معتمد خليÙه&zwnj; عباسي &zwnj;، &laquo;موسي&zwnj; بن&zwnj; بغا&raquo; را مأمور نمود تا هم&zwnj; حسين&zwnj; كوكبي&zwnj; را سركوب&zwnj; كند و هم &zwnj;طغيان&zwnj; قم&zwnj; را Ùرو نشاند و مردم&zwnj; از ظلم&zwnj; و ستم&zwnj; خلÙا و عاملان&zwnj; آن&zwnj;ها به&zwnj; امام&zwnj; يازدهم&zwnj; امام&zwnj; حسن&zwnj; عسكري&zwnj; (ع&zwnj;) توسل&zwnj; جستند . <br />به&zwnj; طور كلي&zwnj; شورش&zwnj; و سركوب&zwnj; مداوم&zwnj; مردم&zwnj; قم&zwnj; تا زمان&zwnj; به&zwnj; قدرت&zwnj; رسيدن&zwnj; آل&zwnj; بويه&zwnj; كه&zwnj; خود از علويان&zwnj; بودند ، ادامه&zwnj; ياÙت&zwnj; . در دوران&zwnj; اين&zwnj; سلسله &zwnj;، شهر قم&zwnj; در ابعاد مختلÙ&zwnj; رشد و توسعه&zwnj; ياÙت &zwnj;. در دوره&zwnj; سلجوقيان &zwnj;تصدي&zwnj; امور مهّم&zwnj; سلجوقي&zwnj; توسط&zwnj; Ùرزانگان&zwnj; قمي &zwnj;، در عمران&zwnj; و ترقي&zwnj; شهر قم&zwnj; مؤثر شد . در حمله&zwnj; مغول&zwnj; شهر قم&zwnj; به &zwnj;كلي&zwnj; منهدم&zwnj; شد ولي&zwnj; پس&zwnj; از گرايش&zwnj; بعضي&zwnj; از حكام&zwnj; به&zwnj; اسلام&zwnj; مانند "سلطان&zwnj; محمد اولجايتو" شهر قم&zwnj; مورد توجه &zwnj;قرار گرÙت &zwnj;. اين&zwnj; شهر در دهه&zwnj;هاي&zwnj; پاياني&zwnj; قرن&zwnj; هشتم&zwnj; ه.ق&zwnj; مورد تهاجم&zwnj; "تيمور گوركاني&zwnj;" قرار گرÙت&zwnj; و مردم&zwnj; شهر قتل&zwnj; عام&zwnj; شدند . <br /> مقارن&zwnj; ظهور حكومت&zwnj; خاندان&zwnj;هاي&zwnj; "قراقويونلو" و "آق&zwnj; قويونلو" و به&zwnj; ويژه&zwnj; در دوره&zwnj; صÙويان&zwnj; قم&zwnj; مورد توجه &zwnj;قرار گرÙت&zwnj; و به&zwnj; تدريج&zwnj; رو به&zwnj; شكوÙايي&zwnj; نهاد . قم&zwnj; در سال&zwnj;909 ه.ق&zwnj; از مراكز مهّم&zwnj; Ùرهنگي&zwnj; و Ùقهي&zwnj; شيعه&zwnj; گرديد و علماي&zwnj; بزرگي&zwnj; در اين&zwnj; شهر كرسي&zwnj; تدريس&zwnj; و تحقيق&zwnj; بنا نهادند و اهميّت&zwnj; زيارتي&zwnj; و مذهبي&zwnj; اين&zwnj; شهر Ùزوني&zwnj; ياÙت&zwnj; . در حمله&zwnj; اÙغان&zwnj;ها ، شهر قم&zwnj; خسارات&zwnj; سنگيني&zwnj; را متحمل&zwnj; شد و مردم&zwnj; قم&zwnj; نيز از نظر اقتصادي&zwnj; تحت&zwnj; Ùشار شديدي&zwnj; قرار گرÙتند . <br />در دوره&zwnj; نادر شاه&zwnj; اÙشار نيز شهر قم&zwnj; متحمل&zwnj; خسارات&zwnj; Ùراوان&zwnj; شد و همچنين&zwnj; زماني&zwnj; كه&zwnj; خاندان&zwnj;هاي&zwnj; زند و قاجار براي&zwnj; تسلط&zwnj; بر ايران&zwnj; با يكديگر جدال&zwnj; مي&zwnj;كردند ، شهر و مردم&zwnj; قم&zwnj; آسيب&zwnj; Ùراوان&zwnj; ديدند . در سال&zwnj; 1208 هجري&zwnj; قمري &zwnj;، قم&zwnj; تحت&zwnj; تسلط&zwnj; آغا محمّدخان&zwnj; قاجار در آمد . Ùتحعلي&zwnj; شاه&zwnj; پس&zwnj; از پيروزي&zwnj; بر دشمنان &zwnj;، به&zwnj; مرمت&zwnj; حرم&zwnj; و بارگاه&zwnj; حضرت&zwnj; معصومه&zwnj; (س&zwnj;) پرداخت &zwnj;. وي&zwnj; نذر كرده&zwnj; بود كه&zwnj; اگر بر دشمنان&zwnj; پيروز شود به&zwnj; عمران &zwnj;بارگاه&zwnj; آن&zwnj; حضرت&zwnj; بپردازد . <br /> در سال&zwnj; 1294 هجري&zwnj; شمسي&zwnj; ، هنگامي&zwnj; كه&zwnj; قشون&zwnj; روس&zwnj; وارد كرج&zwnj; شد ، بسياري&zwnj; از مردم&zwnj; تهران&zwnj; به&zwnj; قم&zwnj; مهاجرت &zwnj;كردند و موضوع&zwnj; انتقال&zwnj; پايتخت&zwnj; به&zwnj; قم&zwnj; نيز مطرح&zwnj; گرديد ، ولي&zwnj; سÙارت&zwnj; خانه&zwnj;هاي&zwnj; روسيه&zwnj; و انگليس&zwnj; با تحت&zwnj; Ùشار قرار دادن&zwnj; احمدشاه&zwnj; ، طرح&zwnj; انتقال&zwnj; پايتخت&zwnj; را خنثي&zwnj; كردند . در همين&zwnj; زمان &zwnj;، توسط&zwnj; مهاجرين&zwnj; قم&zwnj; ، &laquo;كميته&zwnj; دÙاع&zwnj; ملي&zwnj;&raquo; براي&zwnj; دÙاع&zwnj; از ميهن&zwnj; تشكيل&zwnj; شد . بدين&zwnj; ترتيب&zwnj; اين&zwnj; شهر به&zwnj; يك&zwnj; مركز سياسي&zwnj; و نظامي&zwnj; عليه&zwnj; روس&zwnj; و انگليس&zwnj; تبديل &zwnj;شد ، ولي&zwnj; پس&zwnj; از درگيري&zwnj;هاي&zwnj; متعددي&zwnj; ، در سال&zwnj; 1294 هجري&zwnj; شمسي&zwnj; به&zwnj; اشغال&zwnj; نيروهاي&zwnj; روس&zwnj; درآمد . <br />در حال&zwnj; حاضر ، قم&zwnj; يكي&zwnj; از مراكز مهّم&zwnj; تشيع&zwnj; ايران&zwnj; و جهان&zwnj; است &zwnj;. وجود بارگاه&zwnj; با عظمت&zwnj; حضرت&zwnj; معصومه &zwnj;(س&zwnj;) و حوزه&zwnj; علميه&zwnj; قم&zwnj; اهميت&zwnj; مذهبي&zwnj; اين&zwnj; شهر را بيش&zwnj; از پيش&zwnj; Ùزوني&zwnj; بخشيده&zwnj; و حوزه&zwnj;هاي&zwnj; علمي&zwnj; و آموزشي&zwnj; آن&zwnj; نيز توسعه&zwnj; ياÙته&zwnj; است &zwnj;. استان&zwnj; قم&zwnj; از نظر آب&zwnj; و هوا ، اقليم&zwnj; نيمه&zwnj; بياباني&zwnj; دارد و ميزان&zwnj; بارش&zwnj; سالانه&zwnj; آن&zwnj; در اطراÙ&zwnj; حوض&zwnj; سلطان&zwnj; كمتر از 100 ميلي&zwnj; متر است&zwnj; كه&zwnj; عمدتاً در Ùصول&zwnj; سرد سال&zwnj; (پاييز و زمستان&zwnj;) صورت&zwnj; مي&zwnj;گيرد . <br /> در حالي&zwnj; كه&zwnj; در Ùصول&zwnj; گرم&zwnj; به&zwnj; ويژه&zwnj; تابستان &zwnj;، نزولات&zwnj; جوي&zwnj; آن&zwnj; بسيار نادر است &zwnj;. طبق&zwnj; گزارش&zwnj; ايستگاه&zwnj;هاي&zwnj; سينوپتيك&zwnj; استان&zwnj; در سال&zwnj; 1373 ، بيشترين&zwnj; درجه&zwnj; حرارت&zwnj; ثبت&zwnj; شده&zwnj; با ۶/31 درجه&zwnj; به&zwnj; مرداد ماه&zwnj; و كمترين&zwnj; آن&zwnj; با 2/۵ درجه&zwnj; سانتيگراد به &zwnj;دي&zwnj; ماه&zwnj; مربوط&zwnj; است &zwnj;. همچنين&zwnj; ماه&zwnj;هاي&zwnj; ارديبهشت&zwnj; ، خرداد ، شهريور و مهر مناسب&zwnj;ترين&zwnj; زمان&zwnj; براي&zwnj; مساÙرت&zwnj; به&zwnj; استان&zwnj; است &zwnj;.</span></span></p>