<p style="text-align: justify;" dir="rtl"><span style="font-family: Yekan; font-size: small;"><span style="font-size: medium; font-family: Yekan;">مسجد و مدرسه جامع زنجان معروÙ به مسجد سید در قرن سیزدهم هجری قمری (سال 1242) در دوره قاجاریه توسط یکی از پسران Ùتحعلی شاه قاجار به نام عبدالله میرزا دارا که مرید آیت&zwnj;الله سید محمد مجتهد سردانی بود ساخته شد تا مرکز تدریس ، اقامه نماز و مراجعات مردمی این مجتهد زنجانی باشد . خاندان حسینی زنجانی از آن زمان تا کنون تولیت مسجد را به عهده دارند . این مسجد که در قلب باÙت قدیمی شهر و در مکان مناسبی از نظر دسترسی قرار گرÙته&zwnj; است ، از سمت باختر با بازار قیصریه ، از سمت خاور با کوچه مسجد سید و از سوی شمال با خیابان امام خمینی و سبزه میدان درارتباط است . این مسجد در دوره زندگانی بانی آن به نام&zwnj;های مسجد دارا ، مسجد سید ، مسجد سلطانی و مسجد جمعه نیز خوانده می&zwnj;شده&zwnj; است . این مجموعه تاریخی که در شمار بزرگ&zwnj;ترین و زیباترین مساجد و مدارس دینی زنجان است ، یکی از بناهای ارزشمند ساخته شده براساس طرح مساجد چهار ایوانی می&zwnj;باشد . ایوان&zwnj;های چهارگانه&zwnj;ای که در چهار ضلع مسجد به شکل قرینه قرار گرÙته&zwnj;اند ، بیش تر از هر چیزی در صحن مسجد ، خودنمایی می&zwnj;کند . صحن این مسجد مانند سایر مساجد چهار ایوانی ، به شکل مربع مستطیل است و 48 متر طول و 36 متر عرض دارد .</span></span></p>
<p style="text-align: justify;" dir="rtl"><span style="font-family: Yekan; font-size: medium;"><span style="font-size: medium; font-family: Yekan;">در گذشته وسط صحن مسجد یک واحد حوضی بوده که گرداگرد آن را به استثنای جلوی حجرات و شبستان&zwnj;ها ، باغچه&zwnj;های پرگل و گیاه پوشانده بود که بعدها به دلایل نامعقولی از بین رÙته&zwnj; است . در ایوان&zwnj;های خاوری و باختری 16 حجره به طور قرینه و در جبهه شمالی نیز ۶ واحد حجره جهت طلاب علوم دینی قرار ساخته شده&zwnj; است . در سطوح ایوان&zwnj;های شمالی و جنوبی تزییناتی مانند خط بنایی ، کاشی معقلی و نگاره&zwnj;های گیاهی با تکنیک کاشی هÙت رنگ ، به سبک هنری دوره قاجار و بیش تر با استÙاده از رنگ&zwnj;های سیاه و زرد به چشم می&zwnj;خورد . شبستان گنبد دار Ùضایی به عرض 7٫90 متر و طول 8٫۵0 متراست که بدون واسطه در پشت ایوان جنوبی قرار گرÙته و از جهت باختری و خاوری با شبستان&zwnj;های طرÙین و از طرÙ شمالی با ایوان جنوبی در ارتباط است . بر Ùراز این شبستان ، گنبد عظیمی بر جرزهای سنگین به ضخامت 20٫30 متر استوار گردیده&zwnj; است . گنبد این مسجد که از نوع دو جداره بوده و با کاشی&zwnj;های Ùیروزه&zwnj;ای پوشانده شده ، از گنبدهایی است که بدون گوشواره و ترنبه بر روی جرزهای چهارگانه ضخیم نشسته&zwnj; است . سوره مبارکه الدهر با خط ثلث بر روی این گنبد نقش بسته و بر زیبایی آن اÙزوده&zwnj; است . در نوک بنای گنبد ، علامتی از برنز به شکل گوی وجود دارد .</span></span></p>
<p style="text-align: justify;" dir="rtl"><span style="font-family: Yekan; font-size: medium;"><span style="font-size: medium; font-family: Yekan;">کتابخانه حسینی در طبقه Ùوقانی این مسجد قرار دارد .</span></span></p>